Een bevalling begint vaak met een periode van 'gerommel', gekenmerkt door willekeurige samentrekkingen van de baarmoeder die nog geen vast ritme hebben en niet heviger worden. Deze voorweeën kunnen ook weer afzakken. Deze activiteit van de baarmoeder leidt nog niet tot ontsluiting, maar zorgt wel voor het soepeler en korter worden van de baarmoedermond, waardoor deze zich voorbereidt op de daadwerkelijke bevalling.
Voorweeën kunnen ongemakkelijk zijn, maar zijn zelden pijnlijk. Ze kunnen gevoeld worden in de buik, maar ook in de onderrug of bovenbenen. Als ze de slaap verstoren, kan een warme douche, bad of kruik helpen de baarmoeder te ontspannen. Het gebruik van paracetamol is ook toegestaan.
Tijdens de voorweeën kan de slijmprop, een hoeveelheid dik slijm die soms sporen van bloed bevat, verloren worden. Dit is geen reden om direct contact op te nemen, aangezien de bevalling nog dagen kan duren. Als de voorweeën echter niet doorzetten en vermoeidheid optreedt, is het raadzaam contact op te nemen.
Het Breken van de Vliezen
Bij ongeveer 10% van alle bevallingen breken de vliezen als eerste. De meeste vrouwen ervaren binnen 48 uur daarna weeën. Vaak breken de vliezen pas door de kracht van de weeën, soms zelfs tijdens het persen. Sommige zorgverleners breken de vliezen standaard bij 3-4 centimeter ontsluiting om de bevalling te bespoedigen. Echter, er wordt ook benadrukt dat de vliezen vaak een nuttige functie hebben, waardoor er terughoudendheid is met het actief breken ervan. Het is belangrijk om vragen te stellen en zelf een weloverwogen keuze te maken.
Indien de vliezen gebroken zijn, is het belangrijk om te weten wanneer er contact opgenomen moet worden.
De Fasen van de Bevalling
Latente Fase: De Voorbereiding
Naarmate de bevalling vordert, worden de weeën frequenter, langer en intenser. Wanneer de weeën om de 4 à 5 minuten komen en ongeveer een minuut duren, spreken we van ontsluitingsweeën. De bevalling is nu echt begonnen. In deze fase, die vaak leidt tot 3 tot 4 centimeter ontsluiting, kunnen de weeën nog prima thuis opgevangen worden. Het is raadzaam om de aandacht te verzetten, bijvoorbeeld door huishoudelijke taken, lezen of andere rustgevende activiteiten.
Tijdens een wee kan iemand tijdelijk minder aanspreekbaar zijn, maar in de pauzes is de vertrouwde persoonlijkheid terug. Grapjes worden in deze fase nog gewaardeerd.
Voor vrouwen die hun eerste kindje verwachten, is het niet nodig om direct contact op te nemen. Bij een volgende bevalling wordt gevraagd om te bellen als de weeën een uur lang om de 4 à 5 minuten komen en ongeveer een minuut duren.
Actieve Fase: De Intensivering
De latente fase gaat geleidelijk over in de actieve fase, waarin de weeën elkaar sneller opvolgen en heviger worden. De weeën komen nu om de 2 à 3 minuten en duren een volle minuut, met korte pauzes. Alle aandacht is nodig om de weeën op te vangen, en veel vrouwen zoeken een afgezonderde plek, zoals het toilet of de douche.
In deze fase maakt de persoon minder contact en worden grapjes niet meer gewaardeerd. De pauzes kunnen aanvoelen alsof men van de wereld is, wat te danken is aan lichaamseigen pijnstilling. De actieve fase is intensief, maar draagt bij aan verdere ontsluiting.
Bij een eerste kindje wordt gevraagd om te bellen als er een uur lang weeën zijn om de 3 minuten die een minuut duren, gemeten van begin tot begin van de wee.
Wanhoopsfase: Het Einde van de Ontsluiting
Aan het einde van de ontsluitingsfase wordt er heel hard gewerkt. De weeën blijven krachtig, er is vermoeidheid en soms twijfel of een kindje geboren zal worden. In deze fase biedt het medische team ondersteuning om door deze fase heen te coachen, moed te geven en te helpen de weeën op te vangen, stap voor stap richting de persfase. Vaak wordt tijdens een wee toenemende druk gevoeld, wat een goed teken is dat het kindje indaalt.
Overgangsfase: De Weg naar het Persen
Voor het persen is 10 centimeter ontsluiting nodig, maar een goede persdrang is minstens zo belangrijk. Over het algemeen wordt gewacht met persen totdat de persdrang duidelijk gevoeld wordt. Als er volledige ontsluiting is, maar nog geen persdrang, zakt het kindje verder in het geboortekanaal. De krachtige weeën helpen hierbij en oefenen druk uit op de bekkenbodem, wat de persdrang veroorzaakt.
Het kan 30 minuten tot een uur duren om van een drukkend gevoel naar echte persdrang te gaan. Sommige weeën kunnen nog worden weggedaan, andere niet meer. Het is dan prettig om te wennen aan het meepersen door de lucht even vast te houden, met begeleiding van het medische team. Deze fase tussen ontsluiting en persen wordt de overgangsfase genoemd.
Persdrang: Het Actieve Persen
Uiteindelijk bereikt men een punt waarop er niets anders gedaan kan worden dan hard meepersen. De baarmoeder trekt zo krachtig samen dat de buik meebeweegt, wat reflectoire persdrang wordt genoemd en niet meer gecontroleerd kan worden. Het echte persen kan beginnen.
De meest optimale houdingen hiervoor zijn verticaal of op handen en knieën, waarbij de zwaartekracht helpt en het bekken het ruimst is. Bij vermoeidheid kan op de zij gelegen worden, maar plat op de rug liggen wordt afgeraden omdat dit niet optimaal is.
Bij een eerste kindje duurt het persen gemiddeld zo'n 45 minuten, afhankelijk van de weeën en de grootte en ligging van het kind. Bij een volgend kindje is dit gemiddeld zo'n 20 minuten.
Bevalling animatie
Geboorte en het Gouden Uur
De Geboorte van het Kind
Tijdens een wee kan een brandende pijn gevoeld worden, die met elke wee heviger wordt. Dit betekent dat het hoofdje het perineum (de huid tussen vulva en anus) oprekt voor de geboorte. Op dit punt kunnen de haartjes van het kindje gezien of gevoeld worden, wat moed kan geven. Het is ideaal om op eigen gevoel verder te persen, waarbij de huid optimaal de kans krijgt op te rekken en de kans op uitscheuren wordt verminderd. Warme doeken tegen het perineum helpen de huid goed doorbloed te houden.
Wanneer het brandende gevoel het sterkst is, wordt het hoofdje geboren. Soms volgen de schouders direct, soms na een volgende wee. Het kindje draait hiervoor een kwartslag. Op dit moment kan, indien gewenst, het kindje aangepakt worden.
Het Gouden Uur: De Eerste Contacten
Het eerste uur na de geboorte staat bekend als het gouden uur. Het kindje is alert en maakt intens contact. De oxytocinespiegel is hoog, alle zintuigen staan open om het kindje te verwelkomen en hechting te bevorderen. Dit geldt ook voor de partner.
Het kindje zal de borst zoeken en voor de eerste keer aanhappen. Als dit binnen het eerste uur lukt, stimuleert dit de melkproductie. Het gouden uur wordt zo min mogelijk verstoord om comfortabel huidcontact mogelijk te maken. Indien de moeder dit door complicaties niet kan, kan de partner het kindje bloot op bloot bij zich nemen.
Nageboorte en Herstel
De Nageboorte
Na de geboorte van het kind volgen nog weeën, zij het minder sterk. Dit zijn naweeën die zorgen voor de geboorte van de moederkoek (placenta), gemiddeld zo'n 20 minuten na de geboorte. Het mag tot een uur duren, mits het bloedverlies acceptabel blijft.
De moederkoek heeft 9 maanden lang voeding en zuurstof geleverd. Na de geboorte van de placenta heeft de baarmoeder ongeveer de grootte van een 20 weken zwangerschap en krimpt verder door naweeën. Goede naweeën beperken bloedverlies. Regelmatig plassen, elke 3 uur de eerste dagen, helpt de baarmoeder hierbij.
Hechten na Inscheuren
Inscheuren kan voorkomen en varieert van minimaal, waarbij het vanzelf geneest, tot hechten. Een episiotomie (knip) wordt altijd gehecht. De hechtingen zijn oplosbaar en het weefsel herstelt vaak snel. In zeldzame gevallen, bij beschadiging van de kringspier, wordt een gynaecoloog ingeschakeld voor herstel, soms in de operatiekamer.
De Eerste Uren na de Bevalling
Na de bevalling is men vaak alert door adrenaline. Na het eventuele hechten wordt gezorgd voor voeding en kan gedoucht worden, waarbij hulp geboden wordt indien nodig. Thuis kan men in een vers opgemaakt bed rusten. In het ziekenhuis kan men, indien alles in orde is, na 3 à 4 uur de verloskamer verlaten. De alertheid neemt af en de vermoeidheid wordt gevoeld.
Indien de vliezen breken, kan dit plots veel vruchtwaterverlies of druppelsgewijs vochtverlies zijn. Vruchtwater onderscheidt zich van urine door de geur en kleur: flets, kleurloos met witte vlokken, roze of groenachtig. Na het breken van de vliezen wordt de baby idealiter binnen 24 uur geboren om infectie te voorkomen. Zelfs zonder weeën is bezoek aan het ziekenhuis aan te raden.
Weeën zijn krampachtige pijnen in buik, rug of onderbuik die komen en gaan. Bij weeën om de drie tot vijf minuten gedurende meer dan een uur, is het tijd om te bellen. Bruin bloedverlies na vaginaal onderzoek is normaal; rood bloedverlies kan op een ernstigere complicatie duiden.
Naar het einde van de zwangerschap toe kan de baby minder beweging vertonen doordat het hoofdje lager in het bekken ligt, wat normaal is. Er hoeven geen tetradoeken, slabben, pampers, maandverband, borstcompressen of vochtige doekjes meegenomen te worden.
Voorbereiding op de Bevalling
De uitgerekende datum nadert en de vraag is wanneer de bevalling zal beginnen, hoe het zal voelen en of deze start met weeën of gebroken vliezen. De bevalling kent verschillende fases: de latente fase met onregelmatige, goed te verdragen voorweeën; de actieve fase met toenemende frequentie en kracht van de weeën; de persfase na 10 centimeter ontsluiting; en het nageboorte tijdperk tot ongeveer 2 uur na de geboorte van het kind.
Als de vliezen eerst breken, kan het even duren voordat de weeën op gang komen. Bij helder vruchtwater en goede gezondheid van moeder en kind kan 24 uur gewacht worden op de weeën. Indien er geen weeën optreden, neemt het ziekenhuis de zorg over om infectie te voorkomen, aangezien de baby na 24 uur grotere kans op infectie loopt.
De Latente Fase: Ontspanning en Voorbereiding
De latente fase kenmerkt zich door weeën die aanvankelijk kort, onregelmatig en niet erg pijnlijk zijn. Deze voorweeën, meestal tussen de 6-10 minuten en 30 seconden durend, kunnen variëren van één uur tot 24 uur. Sommige vrouwen ervaren al voorweeën in de week voorafgaand aan de bevalling, die echter niet altijd doorzetten. Het verlies van de slijmprop, een taaie gelei-achtige prop, kan ook in deze fase optreden, al dan niet met wat bloedverlies. Dit zegt niets over het begin van de bevalling.
Tijdens de latente fase kunnen de normale activiteiten voortgezet worden, zonder al te veel focus op de pijn. De voorweeën zorgen voor een soepelere en dunnere baarmoedermond. Het kan lastig zijn om vast te stellen of de bevalling al echt begonnen is.
De Actieve Fase: Ontsluiting en Intensiteit
De actieve fase, ook wel de ontsluitingsfase genoemd, is het proces van 0 naar 10 centimeter ontsluiting. Kenmerkend zijn regelmatige weeën om de 2-4 minuten, die 1 tot 1,5 minuut duren. Een wee voelt als een golfbeweging met de hevigste pijn net voordat de golf omslaat, gevolgd door een afname. De pijn wordt ervaren als een krampend gevoel in het bekkengebied. Tussen de weeën door is er pijnvrije rust. De ontsluitingsweeën openen de baarmoeder; de snelheid van dit proces varieert per vrouw.
De pijn van de weeën kan in buik, rug of benen gevoeld worden. Diverse houdingen en ontspanningsoefeningen kunnen helpen de ontsluitingsduur te verkorten en de pijn te verminderen. Gemiddeld vordert de ontsluiting bij een eerste bevalling 1 cm per uur. Bij vermoeden van de actieve fase is het raadzaam contact op te nemen voor controle van moeder en kind, inclusief bloeddruk, hartslag van de baby en inwendig onderzoek naar de ontsluiting. De frequentie, sterkte van de weeën en de ontsluiting geven een indicatie van het stadium van de bevalling. Continue begeleiding kan positief bijdragen aan de bevallingservaring.
Bij een ontsluiting van 4-5 cm, indien een ziekenhuisbevalling gewenst is, is het tijd om naar het ziekenhuis te gaan. Daar vinden regelmatige controles plaats, waaronder het luisteren naar het hartje van de baby en, in overleg, elke 2-3 uur een inwendig onderzoek. Indien de vliezen nog niet gebroken zijn, kunnen deze kunstmatig gebroken worden, wat geen pijn veroorzaakt.
Wanneer 10 centimeter ontsluiting is bereikt, ontstaat persdrang door de druk op de bekkenbodem. De baarmoeder maakt sterkere weeën om het kind dieper te laten zakken.
De Persfase: Actieve Uitdrijving
Tijdens de persfase wordt het kind geboren. De baarmoeder verricht 70% van het werk (uitdrijvende kracht), aangevuld met het meegeperst door de moeder. Bij een eerste bevalling kan dit 1-2 uur duren, bij een volgende bevalling 5 minuten tot een uur. Een verticale houding tijdens het persen kan de fase verkorten. Wanneer het hoofdje zichtbaar is, rekt de vagina op; het is belangrijk dat dit rustig gebeurt om het kind de tijd te geven zich aan te passen en uitscheuren te voorkomen. Op aanwijzing van de verloskundige of arts wordt afgewisseld tussen persen en zuchten om uitscheuren te minimaliseren.
Als het hoofdje geboren is, volgen vaak snel de schouders en de rest van het lijf, soms na nog een keer persen.
De Nageboorte en Nazorg
Geboorte van de Placenta
Na de geboorte van het kind moet de placenta geboren worden, wat meestal binnen een half uur gebeurt. Tijdens de zwangerschap is extra bloed aangemaakt, wat tijdens de bevalling verloren kan gaan zonder negatieve gevolgen, zolang het minder dan 1 liter blijft. Door aan de navelstreng te trekken en mee te persen, wordt de placenta geboren.
Controle en Hechten
Na de geboorte van de placenta wordt de vagina gecontroleerd op scheuren (rupturen). Bij een 1e of 2e graads-ruptuur, waarbij alleen de huid of de onderliggende spierlaag gescheurd is, is er vaak weinig last en geneest het goed. Bij een 3e of 4e graads-ruptuur, waarbij de kringspier is geraakt, wordt een gynaecoloog ingeschakeld en kan hechten in de operatiekamer nodig zijn.
Herstel en Eerste Voeding
Na het hechten is er tijd voor herstel. Huid-op-huidcontact met de baby is belangrijk, vooral het eerste uur. De baby leert de stem, hartslag en geur van de moeder kennen, wat de hechting bevordert. De baby observeert het gedrag van de moeder en haar hongersignalen. Huidcontact helpt de lichaamstemperatuur en bloedsuikerspiegel van de baby te reguleren, zorgt voor diepere slaap en rustigere ademhaling.
Indien gewenst, kan nu de eerste voeding gegeven worden. Bij vroeggeboorte of extra opvolging wordt de baby naar de dienst Neonatologie gebracht.
Bevalling animatie
Na de Bevalling: Douchen en Naar Huis
Na de bevalling kan gedoucht worden. Het is belangrijk om na de bevalling te proberen te plassen; de zwelling in de vagina kan de urinebuis belemmeren.
Bij een thuisbevalling wordt alles opgeruimd en het bed verschoond. In het ziekenhuis, indien alles goed gaat, mag men zo'n 2-3 uur na de bevalling naar huis.
Wanneer Contact Opnemen?
Weeën zijn pijnlijke samentrekkingen van de baarmoeder die leiden tot ontsluiting. Vroegtijdige weeën treden op vóór de 37 weken zwangerschap. Regelmatige weeën, die om de vijf minuten komen gedurende een uur, zijn een reden om contact op te nemen met het ziekenhuis.
Bij vruchtwaterverlies wordt geadviseerd contact op te nemen. Vruchtwater hoort kleurloos te zijn; groene of bruine kleur kan duiden op meconium (babykeutel). Het vruchtwater blijft lopen tot de geboorte.
Bij helderrood bloedverlies moet onmiddellijk controle plaatsvinden.
Voorweeën zijn onregelmatige, weinig pijnlijke contracties. Echte weeën zijn regelmatig, doen meer pijn en gaan niet over bij bad of rust. Het onderscheid kan moeilijk zijn.
Bij vruchtwaterverlies moet men naar het ziekenhuis, ook als er nog geen weeën zijn. Indien er helderrood bloedverlies is, is onmiddellijke controle noodzakelijk.
Vanaf 34 weken zwangerschap wordt aangeraden een koffer klaar te zetten. Elastische kleding met een ruime V-hals of knoopjes vooraan is handig voor huid-op-huidcontact.
Bij binnenkomst in het ziekenhuis volgt een gesprek met de vroedvrouw. De hartslag van de baby en weeën worden gemonitord. Een vaginaal onderzoek bepaalt de ontsluiting. Bij een spontane bevalling beginnen de weeën vanzelf en volgen ze elkaar sneller op. Bij volledige ontsluiting start het persen.
Bij inscheuringen zal de arts hechten. Er volgt observatie, en de baby wordt gewogen, gemeten en verzorgd.
Indien de bevalling te lang uitblijft of er een medische reden is, kan de bevalling worden ingeleid. Dit gebeurt op afspraak.
Een keizersnede is een operatie waarbij de baby via de buik ter wereld wordt gebracht. Een onderwaterbevalling vindt plaats in een warm bad, wat ontspannend werkt en de kans op inscheuren verkleint. Dit kan alleen bij een vlot en normaal verlopende bevalling.
Pijnbestrijding met lachgas (Kalinox®) is mogelijk op de verloskamer van ZAS Vincentius en maakt de scherpste pijn minder voelbaar. Beweging, zoals veranderen van houding, leunen, steun zoeken, bewegen op een zitbal of wandelen, kan helpen tegen de pijn. Ademhalingsoefeningen kunnen toegepast worden.
Een epidurale verdoving (ruggenprik) kan gekozen worden. Tijdens de epidurale verdoving mag niet uit bed gekomen worden en niet gegeten worden, wel heldere dranken gedronken worden.