Intersekse personen zijn mensen met een lichaam dat kenmerken van zowel mannelijke als vrouwelijke biologische eigenschappen vertoont. Het woord 'intersekse' betekent letterlijk 'tussensekse'. Dit fenomeen is een natuurlijk voorkomend onderdeel van menselijke variatie, waarbij individuen geboren worden met lichamen die niet strikt voldoen aan de typische definities van man of vrouw.
De Verschillende Aspecten van Geslacht
Om intersekse te begrijpen, is het belangrijk om de verschillende componenten van geslacht te onderscheiden:
- Genetisch geslacht: Dit wordt bepaald door de chromosomen die een persoon heeft, zoals XX (meestal vrouwelijk) of XY (meestal mannelijk), maar ook andere combinaties zoals X, XXY, XYY, of XXXY komen voor.
- Gonadaal geslacht: Dit verwijst naar het type geslachtsklieren dat iemand heeft, zoals eierstokken of testes (zaadballen).
- Fenotypisch geslacht: Dit omvat de uitwendige en inwendige geslachtskenmerken, zoals de genitaliën (clitoris, penis, vulva, vagina) en secundaire geslachtskenmerken die zich ontwikkelen tijdens de puberteit (lichaamsbeharing, stemhoogte, borstontwikkeling).
Bij de meeste mensen komen deze drie aspecten van geslacht overeen. Bij intersekse personen kunnen deze echter in verschillende combinaties voorkomen, wat leidt tot variaties in geslachtskenmerken.
Wat is Intersekse?
Intersekse is een parapluterm voor een reeks aangeboren variaties in geslachtskenmerken. Deze variaties kunnen betrekking hebben op chromosomen, geslachtsklieren, hormonen, en de uitwendige en inwendige geslachtsorganen. Het is belangrijk te benadrukken dat intersekse geen ziekte is die genezing behoeft, maar een biologische variatie. De maatschappelijke reactie op deze variaties, en de druk om te voldoen aan binaire gender normen, kan echter aanzienlijke uitdagingen met zich meebrengen voor intersekse personen.
Oorzaken en Ontwikkeling
Tijdens de embryonale ontwikkeling spelen chromosomen, genen en hormonen een cruciale rol bij de vorming van geslachtskenmerken. De eerste zes weken van de zwangerschap zijn de in- en uitwendige geslachtsorganen van een embryo nog hetzelfde, ongeacht het genetische geslacht. De ontwikkeling van de geslachtsklieren (oergonaden) tot testes of eierstokken wordt beïnvloed door de geslachtschromosomen en andere genen.
Bij een embryo met XY-chromosomen onderdrukken genen, waaronder het SRY-gen op het Y-chromosoom, de ontwikkeling tot eierstokken. De oergonaden ontwikkelen zich tot testes die hormonen zoals testosteron en anti-Müllers hormoon (AMH) produceren. Deze hormonen zijn essentieel voor de verdere mannelijke ontwikkeling, inclusief de vorming van de penis en balzak.
Bij een embryo met XX-chromosomen ontwikkelen zich eierstokken die oestrogeen produceren. Zonder de invloed van testosteron ontwikkelt het lichaam zich vrouwelijk: de Müllerse buis blijft bestaan en groeit uit tot baarmoeder, eileiders en vagina, terwijl de externe geslachtsorganen zich vrouwelijk ontwikkelen.
Variaties in geslachtskenmerken kunnen ontstaan door:
- Afwijkingen in het genetisch materiaal (chromosomale variaties).
- Ongevoeligheid voor de werking van geslachtshormonen tijdens de prenatale ontwikkeling.
- Veranderingen in het genetisch materiaal (mutaties) die de ontwikkeling van geslachtskenmerken beïnvloeden.
- Ziekte, medicijngebruik of infecties van de moeder tijdens de zwangerschap.
- In sommige gevallen is er geen duidelijke oorzaak aanwijsbaar.
bevruchting + embryonale fase
Veelvoorkomende Intersekse Condities
Er zijn diverse intersekse condities bekend, waaronder:
- Androgeenongevoeligheidssyndroom (AOS): Individuen met XY-chromosomen worden geboren met niet-functionerende testes. Vaak zijn de uitwendige geslachtskenmerken niet afwijkend, waardoor de conditie pas ontdekt wordt wanneer de menstruatie uitblijft.
- 46,XY-gonadale dysgenesie (Syndroom van Swyer): Personen met XY-chromosomen ontwikkelen zich fenotypisch als vrouw, maar hebben geen functionerende eierstokken.
- Ovo-testiculaire DSD: Een conditie waarbij zowel eierstokweefsel als testiculair weefsel aanwezig is.
- Enzymstoornissen in de steroïdsynthese: Zoals 17βhsd en 5-alfa-reductase-deficiëntie (5αRD), die de hormoonproductie beïnvloeden.
Er zijn ook condities waarbij XX-chromosomen gepaard gaan met een mannelijk fenotype.
Intersekse en Vruchtbaarheid
Intersekse betekent niet per definitie onvruchtbaarheid. Sommige intersekse condities laten de productie van zaadcellen of eicellen toe. Bijvoorbeeld, bij ovo-testiculaire DSD kunnen de geslachtsklieren functioneel zijn, hoewel zelfbevruchting niet mogelijk is. Bij XY-gonadale dysgenesie kan er een baarmoeder aanwezig zijn, maar geen eierstokken.
Identiteit en Sociale Aspecten
Intersekse wordt primair beschouwd als een lichamelijk kenmerk, niet als een identiteit. De meeste intersekse personen identificeren zich als man of vrouw, net als cisgender personen. Een kleiner aantal kiest voor een identiteit die tussen man en vrouw in ligt, of een aparte intersekse-identiteit. Dit verschilt van de manier waarop transgenders hun genderidentiteit ervaren.
Historisch gezien werden intersekse baby's vaak onderworpen aan medische interventies, waaronder hormoonbehandelingen en operaties, om hen zo volledig mogelijk mannelijk of vrouwelijk te laten lijken. Dit roept ethische vragen op over het accepteren van intersekse als een natuurlijk voorkomende variatie versus het proberen deze te 'corrigeren' volgens sociale normen. Activisten zoals Miriam van der Have pleiten ervoor intersekse te beschouwen als een biologische variant en niet als een medische afwijking.
Juridische Erkenning en Mensenrechten
In sommige landen is er vooruitgang geboekt in de juridische erkenning van intersekse personen. Duitsland was in 2013 het eerste land in Europa dat de registratie van baby's met een 'geslachtloos' label mogelijk maakte. In Nederland werd in 2018 voor het eerst het juridisch geslacht in een geboorteakte gewijzigd naar 'O' (onbepaald). Sinds 1993 is het in Nederland mogelijk om bij de geboorteaangifte te registreren dat het geslacht van een kind niet kan worden vastgesteld.
De Verenigde Naties hebben medisch niet-noodzakelijke operaties en hormoonbehandelingen bij jonge kinderen zonder hun instemming bestempeld als een schending van de mensenrechten. Er is een groeiende internationale beweging die pleit voor het recht van intersekse kinderen om zelf over hun lichaam te beslissen.
Bewustwording en Belangenbehartiging
De bekendheid met intersekse is in de samenleving nog beperkt; in Nederland en België weet slechts ongeveer een derde van de bevolking wat intersekse inhoudt. Belangenorganisaties zoals het COC en NNID in Nederland, en çavaria in Vlaanderen, zetten zich in voor de rechten en acceptatie van intersekse personen.
Op 26 oktober vindt jaarlijks de Intersex Awareness Day plaats, een internationale dag die aandacht vraagt voor de positie van intersekse personen. De intersekse vlag, ontworpen in 2013, met een paarse cirkel op een gele achtergrond, symboliseert intersekse zonder gebruik te maken van traditionele genderkleuren.
De termen ‘hermafrodiet’ of ‘interseksueel’ worden door veel intersekse personen als kwetsend ervaren en het gebruik ervan wordt afgeraden. De voorkeur gaat uit naar termen als 'intersekse', 'variaties in geslachtskenmerken' of 'Differences of Sex Development' (DSD).
tags: #kan #een #intersekse #zwanger #worden