Humaan choriongonadotrofine (hCG) is een lichaamseigen hormoon dat tijdens de zwangerschap door trofoblastcellen wordt geproduceerd. Deze cellen vormen later de placenta. hCG is essentieel voor het in stand houden van de zwangerschap en wordt ook wel het 'zwangerschapshormoon' genoemd. De aanwezigheid ervan is de basis voor vrijwel alle zwangerschapstesten.
Wat is hCG en hoe wordt het geproduceerd?
Een bevruchte eicel begint kort na de innesteling in de baarmoederwand met de productie van het hCG hormoon. Dit gebeurt ongeveer zes tot zeven dagen na de bevruchting. De trofoblastcellen, die de placenta vormen, zijn verantwoordelijk voor deze productie. Het hCG hormoon speelt een cruciale rol in de vroege zwangerschap door de productie van progesteron te stimuleren, wat essentieel is voor het in stand houden van het baarmoederslijmvlies en daarmee de innesteling en groei van het embryo.
Chemisch gezien bestaat hCG uit twee delen: een alfa-keten en een beta-keten. Deze ketens zijn aan elkaar gekoppeld en vormen samen het intacte hCG. Niet alle laboratoria kunnen alle varianten van hCG meten, wat kan leiden tot variërende meetresultaten tussen verschillende laboratoria.
Wanneer is hCG detecteerbaar?
hCG is al ongeveer 7-9 dagen na de ovulatie in kleine hoeveelheden in de urine terechtgekomen. Met behulp van gevoelige laboratoriummethoden kan hCG ongeveer acht dagen na de geschatte bevruchtingsdag in het bloed worden gedetecteerd. Zwangerschapstesten voor thuisgebruik, die hCG in de urine meten, kunnen dit enkele dagen later detecteren, afhankelijk van hun gevoeligheid. De meeste zwangerschapstesten voor thuisgebruik kunnen hCG-concentraties vanaf 25 IU/l detecteren en geven aan dat ze meer dan 99% nauwkeurig zijn in het detecteren van een zwangerschap vanaf de dag dat de menstruatie wordt verwacht.
Als je een zwangerschapstest doet vóór de gemiste menstruatie en deze is negatief, betekent dit niet direct dat je niet zwanger bent. De concentratie hCG kan dan nog te laag zijn om te worden opgespoord. Het wordt geadviseerd om, indien de menstruatie uitblijft, twee dagen later opnieuw te testen.
hCG-waarden tijdens de zwangerschap
De hoeveelheid hCG in het lichaam van een zwangere vrouw is niet constant. De hCG-concentratie stijgt snel in de eerste weken van de zwangerschap. Over het algemeen verdubbelt de hCG-waarde elke 48 tot 72 uur in de eerste weken van de zwangerschap. Dit wordt ook wel de verdubbelingstijd genoemd en is voor artsen belangrijker dan de absolute waarde.
De hCG-niveaus bereiken een piek tussen week 7 en 12 van de zwangerschap, waarna ze geleidelijk dalen tot het einde van de zwangerschap. Rond week 10 is de concentratie hCG doorgaans het hoogst.
Richtlijnen voor hCG-waarden (schatting in IU/L)
| Zwangerschapsduur (vanaf laatste menstruatie) | hCG-waarden (schatting IU/L) |
|---|---|
| Niet zwanger | < 5 |
| 3 weken | 5 - 50 |
| 4 weken | 5 - 426 |
| 5 weken | 18 - 7.340 |
| 6 weken | 1.080 - 56.500 |
| 7-8 weken | 7.650 - 229.000 |
| 9-12 weken (Piek) | 25.700 - 288.000 |
| 13-16 weken | 13.300 - 254.000 |
| Vanaf 25 weken | 3.640 - 117.000 |
Belangrijke opmerking: Deze waarden zijn een schatting en kunnen per persoon aanzienlijk verschillen. Lage hCG-waarden zijn niet per se een voorbode van zwangerschapsverlies en kunnen bijvoorbeeld wijzen op een eerdere of latere ovulatie dan gedacht.
Wat doet hCG in het lichaam?
Het hCG hormoon heeft meerdere belangrijke functies tijdens de zwangerschap:
- Voorkomen van nieuwe eicellen: Na de innesteling van de bevruchte eicel stuurt het lichaam een signaal naar de eileiders om te stoppen met het rijpen van nieuwe eicellen, aangezien deze niet meer nodig zijn.
- Ondersteuning van het gele lichaam: hCG zorgt ervoor dat het gele lichaam (corpus luteum), dat na de eisprong in de eierstok achterblijft, niet wordt afgebroken. Dit gele lichaam produceert progesteron, een hormoon dat essentieel is voor het behoud van het baarmoederslijmvlies en daarmee de zwangerschap. Zonder hCG zou het gele lichaam vergaan, de progesteronproductie stoppen en het baarmoederslijmvlies worden afgestoten, wat zou leiden tot menstruatie.
- Groei en bescherming van het embryo: hCG zet vet om in energie, die het lichaam gebruikt om de groei van de baby te ondersteunen. Het beschermt het embryo ook tegen het afweersysteem van de moeder, waardoor afstoting wordt voorkomen.
- Stimulatie van de schildklier: hCG lijkt op het schildklierhormoon (TSH) en kan daardoor de schildklier stimuleren, wat bij sommige vrouwen leidt tot een te snel werkende schildklier.
Hormonale regulatie van de zwangerschap (HAVO/VWO)
hCG en zwangerschapsklachten
De snelle stijging van hCG in de eerste weken van de zwangerschap wordt vaak gelinkt aan typische vroege zwangerschapssymptomen. Hoe meer hCG een vrouw aanmaakt, hoe meer last zij kan hebben van:
- Misselijkheid en braken (ochtendmisselijkheid)
- Vermoeidheid
- Hoofdpijn
- Een zwakkere blaas
- Gevoelige borsten
- Duizeligheid
- Stemmingswisselingen
Deze klachten bereiken vaak een piek rond week 9 tot 12, wanneer de hCG-niveaus het hoogst zijn. Daarna nemen de klachten vaak af naarmate de hCG-waarden geleidelijk dalen.
Afwijkende hCG-waarden en mogelijke oorzaken
Hoewel de meeste zwangerschappen zich normaal ontwikkelen, kunnen afwijkende hCG-waarden wijzen op specifieke situaties:
- Te langzame stijging: Een te langzame stijging van hCG (bijvoorbeeld minder dan 66% in 48 uur) kan wijzen op een buitenbaarmoederlijke zwangerschap (EUG) of een (dreigende) miskraam. Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan de hCG-concentratie op hetzelfde niveau blijven of heel langzaam stijgen.
- Extreem hoge waarden: Zeer hoge hCG-waarden kunnen duiden op een meerlingzwangerschap (tweeling, drieling, etc.). In zeldzame gevallen kunnen ze ook wijzen op een mola zwangerschap (een zeldzame aandoening van de placenta).
- Afnemende of gelijkblijvende hCG-waarden: Als de hCG-concentratie blijft dalen of niet voldoende stijgt zoals bij een gezonde zwangerschap, kan dit duiden op een miskraam of een zwangerschap die zich niet verder ontwikkelt.
Een arts of verloskundige kan aan de hand van bloedonderzoek en echografie de situatie verder beoordelen en de oorzaak van afwijkende waarden vaststellen.
hCG bij vruchtbaarheidsproblemen
In de fertiliteitsbehandeling kan hCG ook een rol spelen. Bij vrouwen kan een hCG-injectie worden gebruikt om de eisprong te stimuleren. Bij mannen kan hCG de aanmaak van testosteron bevorderen, wat nodig is voor de rijping van zaadcellen. Dit kan de kans op een meerlingzwangerschap vergroten, omdat meerdere eicellen kunnen rijpen en bevrucht kunnen worden.
Trofoblastziekten en hCG
Bij trofoblastziekten, zoals een mola-zwangerschap, blijven trofoblastcellen hCG produceren. Vaak is de concentratie hCG in het bloed bij deze aandoeningen veel hoger dan bij een normale zwangerschap. Dit kan leiden tot verhevigde zwangerschapsklachten. Onderzoek heeft uitgewezen dat bij trofoblastziekten hCG niet altijd intact is, maar ook als losse delen in het bloed kan voorkomen. De interpretatie van hCG-waarden bij deze aandoeningen vereist specifieke meetmethoden en expertise.
De Nijmeegse hCG-verdwijningscurve wordt gebruikt om de daling van hCG-waarden na een mola-zwangerschap te monitoren. De p50 lijn geeft aan dat 50% van de vrouwen na een vacuümcurettage bij een mola-zwangerschap een hCG waarde op of onder deze lijn heeft. P5 en p95 geven respectievelijk 5% of 95% van de vrouwen met een hCG-waarde onder de betreffende lijn aan. Wanneer de hCG waardes stijgen of een plateau vormen en één waarde boven de p95 uitkomt, kan er sprake zijn van een persisterende trofoblast.
tags: #hcg #hormoon #meer #zwangerschap #symptomen