Protest tegen aanpak intrafamiliaal geweld
In Turnhout demonstreerden ongeveer 30 gemaskerde moeders voor de rechtbank om hun bezorgdheid te uiten over de aanpak van intrafamiliaal geweld. Volgens de moeders wordt er na een echtscheiding te weinig rekening gehouden met intrafamiliaal geweld bij de regeling van het verblijfsrecht voor kinderen. Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) geeft aan dat de aanpak van intrafamiliaal geweld hoog op haar agenda staat.
Sinds 11 uur vanochtend stonden de actievoerders gemaskerd aan het gerechtsgebouw in Turnhout. Een anonieme vzw heeft de actie georganiseerd, maar er waren ook veel moeders en slachtoffers aanwezig. Zij kwamen gemaskerd op straat om te protesteren tegen de aanpak van intrafamiliaal geweld door Justitie.
Volgens de vrouwen wordt er na een echtscheiding te vaak verondersteld dat slachtoffers van geweld en kinderen zich niet langer in een onveilige situatie bevinden. "In het gerecht wordt vaak beslist om het kind toch nog bij de gewelddadige partner te laten, omdat er geweld is gebruikt tegen de partner, niet tegen het kind", zegt Anneleen Van den Bogaert, medeorganisator van de actie. "Het kind zou zogezegd nog veilig moeten zijn."
"We schoppen tegen de hond als symbool van intrafamiliaal geweld. Dan roepen we via luidsprekers dat de rechter oordeelt dat het geen agressie was tegen het kind. Maar de agressor zou evengoed wel tekeer kunnen gaan tegen dat kind. Die twee kan je niet loskoppelen van elkaar."
De correctionele rechtbank oordeelt over het geweld, maar de familierechtbank krijgt daar niet alle informatie over. Die moet dan vervolgens een uitspraak doen over het verblijfsrecht van de kinderen. Als die communicatie beter zou verlopen, dan zou de familierechtbank al veel meer context meekrijgen.
Strengere controle en begeleiding bij contact met kinderen
"Wij zijn ook niet tegen een vader die weer contact wil met zijn kind na intrafamiliaal geweld, maar dat contact moet volgens ons veel beter gecontroleerd worden. Begin met contactmomenten onder begeleiding in een veilige omgeving, zoals een neutrale bezoekruimte. Dat kan dan later weer opgebouwd worden. Ga niet meteen naar een week-op-weekregeling", zegt Van den Bogaert.
Ondersteuning door vzw Furia
De actie wordt ondersteund door de vzw Furia, een feministische organisatie die zich inzet voor een solidaire, gelijke en inclusieve samenleving. De organisatie zet zich al langer in tegen intrafamiliaal geweld. "Dat gaat niet alleen over het bont en blauw slaan van de partner, soms is dat geweld verdoken. Denk maar aan dwingende controle, intieme terreur of economisch geweld."
"Dat bewustzijn is nog veel te laag", gaat De Graeve verder. "Doorgedreven specialisatie zal tot een betere bescherming van slachtoffers en kinderen leiden. Bovendien kan zo ook tegemoet gekomen worden aan de noden van slachtoffers van andere vormen van gendergerelateerd geweld zoals seksueel geweld", zegt De Graeve.
Furia beseft dat zo'n ingrijpende hervorming niet in één dag geregeld is. "In afwachting moeten de tools voor familierechters alvast uitgebreid worden. Maak bijvoorbeeld een proactieve screening op (ex-)partnergeweld verplicht in echtscheidingsprocedures. Dat gebeurt nu al in Canada, Australië en enkele staten in de VS."
"Versterk ook de rol van het Openbaar Ministerie. Maak hun rol verplicht en doe hiervoor een beroep op een specifieke referentiemagistraat voor gendergerelateerd geweld. Dat zou alvast zorgen voor een betere doorstroming van informatie."
Wet op femicide onderbenut
Sinds 2023 geldt in de Belgische wetgeving de wet op femicide. Dat is een wet voor de preventie en de bestrijding van vrouwenmoord en gendergerelateerde dodingen. De wet is bedoeld om femicide te voorkomen, te analyseren en op te volgen. Ook biedt ze mogelijkheden om slachtoffers van gendergerelateerd geweld beter te beschermen.
Maar volgens de actievoerders en Furia wordt de wet amper toegepast. "Dat is heel jammer, want Justitie heeft de handvaten om het probleem aan te pakken, maar die worden amper gebruikt. We beseffen dat de rechtbanken niet over alle middelen beschikken om de nodige hervormingen uit te voeren, maar deze toepassing kost geen extra geld", zegt De Graeve nog.
Reactie van Minister van Justitie
VRT NWS nam ook contact op met Minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V). Zij geeft aan dat de aanpak van intrafamiliaal geweld ook deze legislatuur opnieuw hoog op de agenda staat. "Het regeerakkoord voorziet in de oprichting van gespecialiseerde kamers voor problematieken van intrafamiliaal en seksueel geweld. Veroordeelden van intrafamiliaal geweld zullen hun straf met een enkelband niet meer kunnen uitzitten op een adres of in een omgeving waar ook (potentiële) slachtoffers verblijven", klinkt het.
De minister zal ook het mobiele stalkingalarm, waarmee slachtoffers met een subtiele druk op een knop bijstand kunnen krijgen van de politie, verfijnen.
Omgaan met schelden door kinderen van vriendin
Een ouder worstelt met het feit dat de jongste zoon van haar vriendin, die vijf jaar oud is, scheldwoorden gebruikt zoals "kutkind" en "fuck you" in het bijzijn van haar eigen kinderen. Dit leidt ertoe dat haar eigen zoon deze woorden gaat nazeggen, zonder de betekenis ervan te begrijpen. De ouder wenst dit gedrag aan te pakken zonder de vriendin te kwetsen of haar kind als "slecht" te bestempelen.
"Ik wil het gewoon met haar bespreken, op een luchtige manier. Maar hoe begin je daar een beetje ontspannen over, terwijl ik er wel echt mee zit? Hoe pak ik het een beetje aardig aan? Ik wil ook niet dat zij denkt dat ik het verzin, of dat haar kind zo'n slechterik is. Het is gewoon kleuterpraat. En dan hoort wat stoere praat er vaak bij. Maar niet bij ons thuis, en liever niet bij mijn kinderen in de buurt."
De ouder geeft haar eigen zoon duidelijk aan dat bepaald taalgebruik niet gewenst is, ook al begrijpen de kinderen de betekenis niet. "Ze weten niet wat ze bedoelen, maar ik wil het ook niet horen."
Münchhausen-by-Proxy: Kindermishandeling door Falsificatie
De Zembla-documentaire 'Gevaarlijke moeders' stelt de vraag naar de rechten van het kind in het licht van het hoger beroep van Wanda R., de moeder van 'het meisje van Nulde'. Wanda R. werd veroordeeld omdat zij toeliet dat haar vriend haar dochtertje Rowena zo ernstig mishandelde dat het kind overleed. In hoger beroep hoopt Wanda R. op een lagere straf om zo snel mogelijk weer voor haar twee andere kinderen te kunnen zorgen. Sommige deskundigen vinden dat Wanda een nieuwe kans moet krijgen.
"Tot in lengte van dagen moeten we proberen ouders en kinderen te herenigen, ongeacht gebeurtenissen uit het verleden. Gezinsvoogden zien het herenigen van ouders en kinderen bijna als een heilige opdracht. Zo kan het gebeuren dat uit huis geplaatste kinderen keer op keer door hun voogd terug naar hun ouders worden gebracht, terwijl de kans groot is dat de hereniging opnieuw op een mislukking zal uitlopen."
Carla van den Berg, moeder van vier kinderen die allemaal onder toezicht van de jeugdzorg staan en zo nu en dan in internaten verblijven, vertelt in Zembla dat de periode van het 'rammen' achter haar ligt. Ruim twintig hulpverlenende instanties hadden in de loop der jaren bemoeienis met het gezin Van den Berg.
Zembla spreekt verder met een moeder die haar twee kinderen om het leven bracht en nu, in een nieuwe stad, een nieuw begin probeert te maken, samen met de vriend die ze in de TBS-kliniek leerde kennen. Haar verblijf in die kliniek duurde niet al te lang; ze had zich laten steriliseren zodat de rechter de kans op herhaling minimaal zou achten.
De rol van kinderarts en gezinsvoogden
De privacy-wetgeving moet hoognodig op de helling, zegt kinderrechter Nanneke Quick in Zembla. Zij verwijt gezinsvoogden ook dat ze te voorzichtig zijn, ook al weten ze dat een kind in een gezin risico's loopt. Gezinsvoogden hebben te veel macht, aldus Quick in Zembla.
Geval van Münchhausen-by-Proxy in de familie Dikken
De situatie rond een ander gezin, de familie Dikken, heeft vele omstanders verbaasd. De huisarts had jarenlang het vermoeden dat de moeder zelf de hand had in het ziek maken van haar kinderen. Dat deed de kinderarts in het ziekenhuis ook. In overleg met justitie plaatste hij camera's en legde vast hoe de moeder haar dochter levensgevaarlijke medicijnen gaf. In hoger beroep werd de moeder, tot verbijstering van de kinderarts, vrijgesproken. Ze kreeg een woning op steenworp afstand van de kinderen en de jeugdzorg zette alles op alles om het contact tussen moeder en kinderen te herstellen.
Persoonlijk verhaal van Nina
Achter gesloten deuren werd Nina vanaf babyleeftijd gruwelijk ziek gemaakt. Dit ging 14 jaar door, en toen is ze ternauwernood aan de dood ontsnapt. Nina was het slachtoffer van Münchhausen-by-Proxy-syndroom. Nu heet dit Kindermishandeling door Falsificatie. Het is een vorm van kindermishandeling waarbij de pleger (vaak de moeder) haar kind opzettelijk ziek maakt; fysiek en mentaal. Dit doet de pleger om zo zelf aandacht te krijgen van professionals en van haar omgeving.
Begin van de ziekte en medische geschiedenis
Nina's moeder begon hiermee toen zij nog een baby was. Natuurlijk kan Nina zich daar niks van herinneren. Voor zichzelf heeft ze veel research gedaan omdat ze wilde achterhalen wat er met haar is gebeurd en wanneer het allemaal begonnen is. In 2009 vond ze de moed en kreeg ze het advies van een kinderarts om haar medische gegevens op te vragen. Ze kon toen lezen dat ze als baby al in het ziekenhuis lag. Volgens haar moeder zou haar lichaamshouding niet goed zijn en ze zou wat aan haar darmen mankeren. Ze kon geen voeding binnenhouden. Tijdens de ziekenhuisopname knapte ze al snel op en kon ze de voeding wel binnenhouden.
Herinneringen aan een zieke jeugd
Vanaf haar derde, vierde levensjaar zijn er herinneringen aan haar verziekte jeugd. Ze herinnert zich dat ze onder andere laxeermiddelen kreeg van haar moeder. Ze weet nog dat ze talloze keren naar de huisarts moest. Al snel daarna werd ze doorverwezen naar het ziekenhuis, naar een specialist. Daar kreeg ze vaak nare en traumatische onderzoeken. Zo werd er vaak bloed afgenomen, maar kreeg ze ook nare darmonderzoeken. Dit is jaren zo doorgegaan. Ze herinnert zich dat ze, toen ze acht jaar was, ruim zes weken niet naar school kon. Ze had veel gewicht verloren, omdat ze vaak diarree had. Ze moest ook regelmatig overgeven. Haar moeder had haar toen zo ontzettend bang gemaakt. Ze vertelde haar dat ze naar het ziekenhuis moest, anders zou het niet goed met haar aflopen. Ze weet niet wat de oorzaak was, toen ze geen eten binnen kon houden. In deze periode hadden ze een heel lieve buurvrouw, tante Loes, en zij heeft haar moeder aangespoord om actie te ondernemen, omdat het heel slecht met haar ging. Ze werd toen met spoed opgenomen en wederom: in het ziekenhuis knapte ze alweer snel op. Wat had ze in deze weken veel gemist op school. Ze was bezig om alles in te halen; elk jaar was ze zo bang dat ze niet over zou gaan. Ze kreeg al lastige sommen zoals staartdelingen en op school had ze daar veel moeite mee. Ze ging nog maar net over naar de volgende klas. Maar toen werd het nog erger…
Isolatie en verzonnen ziekten
Vanaf haar negende mocht ze van de een op de andere dag helemaal niet meer naar school. Ze weet nog precies hoe dat is gegaan en op welke dag dit was. Om een beter beeld te vormen, gaat ze even een paar maanden terug: het was zomervakantie. Ze gingen eigenlijk nooit op vakantie, maar ze waren toen een keer naar een camping gegaan in Nederland. Dat was een geweldige week. Er was een kinderdisco en een groot zwembad. Ze zwom de hele dag. Ze had een keer een beetje geklaagd over spierpijn en daar had haar moeder een nieuwe ziekte verzonnen. Ze moest volgens haar reuma of een spierziekte hebben. Ze weet nog dat ze zich toen heel schuldig voelde, omdat ze dacht dat het haar eigen schuld was. Het was eind oktober, een paar dagen voor haar moeders verjaardag, werd ze volledig thuis gehouden. Ze zou volgens haar moeder amper uit bed kunnen en ze liep volgens haar heel mank. In werkelijkheid werd ze door haar moeder gedwongen om zich heel ziek te gedragen. Ze mocht niet meer lopen en ze mocht ook geen kinderen meer zien. Iedereen en alles werd van haar afgehouden. Ze werd totaal geïsoleerd. Het was alsof ze letterlijk in een karretje gestopt werd van een achtbaan. Een vreselijke rollercoaster en ze wist niet waar deze vlucht naar toe ging en ook niet wanneer het zou stoppen.
Vroege herinneringen en school
Haar vroegste jeugdherinnering zijn de tralies van het ziekenhuisbedje. Maar gelukkig heeft ze ook fijne herinneringen en dat waren de momenten toen ze voor het eerst naar school mocht. Ze vond het geweldig leuk op school. Ze was heel leergierig en ze had een heel lieve kleuterjuf. Wat betreft de nare herinneringen: ze vond de tralies van het ziekenhuisbed zo naar en vaak ging dit samen met nare onderzoeken of een infuus. Ze kwam dan met uitdrogingsverschijnselen in het ziekenhuis, maar zoals ze dus in haar dossier kon lezen, knapte ze wel snel weer op in het ziekenhuis. Wat haar dus ook heel sterk is bijgebleven, zijn de momenten dat ze dolgraag naar school wilde, maar dat haar moeder haar thuis hield, omdat ze volgens haar te ziek zou zijn. Ze was in de war, want ze voelde zich niet ziek, maar toch kon ze er niet tegenin gaan. Haar moeder was altijd dominant en sterker.
Manipulatie van artsen en straffen
Het kwam ook vaak voor dat haar moeder met haar naar een dokter ging. Dan kreeg ze in het kleine benauwde halletje bij hen thuis allerlei instructies hoe ze zich moest gedragen en wat ze tegen de dokter moest zeggen. Ze werd geïnstrueerd en ze vond dit zo verwarrend. Ze begreep haar eigen moeder niet. Vrolijk gedrag werd onmiddellijk door haar moeder afgestraft. Ze vertelde haar hoe erg ze haar haatte, omdat ze haar een branieschopper vond. Het verdrietige was dat als ze bij de dokter waren geweest, ze het volgens moeder niet goed (genoeg) had gedaan. Ze had zich dan niet ziek genoeg gedragen. Op zulke momenten maakte haar moeder haar lievelingsboekje stuk of ze werd vreselijk boos. Ze werd dus altijd gestraft. Vlak voor haar ogen verscheurde ze haar sprookjesboek en begon ze te schelden. "Je bent een verschrikkelijk kind, hoor je wat ik zeg?" Ik raakte in paniek en voelde me angstig.
Angst voor de moeder
Ze was echt bang voor haar moeder, omdat ze zo enorm boos kon worden. Er kwam dan altijd een beetje spuug uit haar mond als ze zo vloekte en in het ergste geval beet ze op haar tong. Ze wist dan dat ze op moest passen. Dat zijn de meest verdrietige en ook angstige herinneringen die ze heeft aan haar moeder. Gelukkig heeft ze ook warme herinneringen aan school. Ze had vanaf haar vierde een beste vriendin en zij heette Claudia. Ze woonde niet ver bij haar vandaan en ze waren onafscheidelijk. Ze liepen op den duur altijd samen naar school en ook samen weer naar huis. Zij leerde haar rolschaatsen, want ze was motorisch niet zo handig. Zij was altijd heel lief voor haar. Ze mocht ook wel eens bij haar thuis komen om te spelen. Ze mocht nooit kinderen mee naar haar huis nemen, maar dat vond Claudia niet erg.
Medicatie en gevaarlijke toedieningen
Haar moeder kreeg het altijd voor elkaar om een arts te overtuigen dat ze medicatie nodig had. Bijvoorbeeld Agarol (een laxeermiddel) en later ook pijnstillers. Sommige medicatie kon je volgens haar ook in de drogisterij kopen, maar er waren ook zeker medicijnen die haar moeder in de apotheek moest halen, dus dat ging op recept van een arts. Hoe haar moeder het voor elkaar kreeg om de artsen zolang en elke keer weer te overtuigen, is haar een raadsel. Ze zijn wel vaak gewisseld van arts, ze denkt dat dit kwam doordat er artsen waren die niet met de wensen van moeder mee gingen. In het ergste geval gingen ze verhuizen, van huisarts wisselen of zelfs van ziekenhuis. Op den duur kreeg ze ook zeer gevaarlijke medicatie.
Ze weet vandaag de dag nog steeds niet hoe haar moeder aan bepaalde medicatie is gekomen. Ze heeft het dan specifiek over Luminal (middel voor epilepsie), spierverslapper en Vesparax (dit werd als slaapmiddel en euthanasiemiddel gebruikt in de jaren ’70 en ’80). Hoe kon haar moeder haar deze gevaarlijke medicatie toedienen en ook zolang? Ze heeft het ternauwernood overleefd. Ze dacht echt dat ze het niet zou overleven. Haar moeder zei vaak letterlijk: "Jij gaat dood en daarmee uit!" Ze kon het niet geloven en was letterlijk lam geslagen door haar woorden, maar vooral op de manier en met welke toon haar moeder het zei. Zo kil, haar stem zo monotoon. Ze werd er verdrietig van en soms verstarde ze. Ze kreeg de rillingen. Hoe kon ze dit zo zeggen? Het was alsof ze haar werkelijk dood wilde hebben. Zelfs als ze er nu aan terugdenkt, krijgt ze het nog steeds koud.
De rol van de vader
Haar vader is al die tijd enorm meegegaan in het gedrag van haar moeder. Hij stond achter haar moeder, tenminste zo leek het. Soms waren er wel eens spanningen tussen haar vader en moeder, maar toch liet hij het allemaal gebeuren. Hij heeft misschien niet alles geweten, bijvoorbeeld niet hoeveel medicatie haar moeder haar (stiekem) toediende. Het ergste vindt ze nog dat nadat ze gered werd op veertienjarige leeftijd, het aan hem werd uitgelegd wat er met haar gebeurde, wat haar moeder met haar deed. Ondanks deze helderheid is hij altijd bij haar gebleven. Sterker nog, toen ze vertelde dat ze niet ziek was tijdens het eerste bezoek onder toezicht van een camera, zei hij letterlijk dat hij zijn handen van haar af zou trekken als ze zulke rare dingen bleef zeggen. Het was haar vader die letterlijk zei tegen de kinderarts dokter Vrienten: "Een hond die zo lang ziek is, was allang afgemaakt". Met andere woorden: haar vader pleitte voor euthanasie. Deze ontdekking deed ze dus ook in 2009 toen ze haar opgevraagde dossiers in handen kreeg. Ze weet niet wat ze erger vindt, een moeder die haar zo vergiftigde of een vader die zoiets naars zei.
Ze weet nog dat ze dissocieerde, omdat ze angstig was tijdens het bezoek na de uithuisplaatsing, maar dat ze tegelijkertijd de camera gebruikte om de artsen en het medisch personeel te laten zien dat haar ouders niet het beste met haar voor hadden. Ze zocht bewijzen voor datgene wat ze niet onder woorden kon brengen. Nu weet ze dat het kindermishandeling is, een heel ernstige en gevaarlijke vorm waaraan kinderen daadwerkelijk kunnen overlijden. En dat deze ernstige vorm van kindermishandeling vaak in het ziekenhuis gewoon doorgaat.
Agressief gedrag van de vader
De rol van haar vader? Haar vader kon altijd heel onvoorspelbaar zijn. Hij kon ineens heel agressief worden. Zo gooide hij een keer hete koffie over haar voet. Hij stond ook een keer ineens met een ladyshave boven haar hoofd. Hij dreigde haar kaal te scheren. Ze was toen dertien jaar. Ze herinnert zich dat haar vader vaak aan het werk was. Later raakte hij overspannen en daar kreeg ze de schuld van. Kortom, het was nergens veilig voor haar. Ze kon ook niet bij haar vader terecht.
Ontdekking door een oplettende kinderarts
Een zeer oplettende kinderarts kreeg door dat ze ziek gemaakt werd. Dokter Vrienten noemt ze hem in haar boeken (zo heet hij niet echt). Hij heeft een ontdekking gedaan toen hij andere ziekenhuizen heeft benaderd en gegevens opvroeg. Hierin kon hij bepaalde patronen ontdekken en kwam hij uiteindelijk tot de conclusie dat er lichamelijk niks met haar aan de hand was, maar dat het zeer waarschijnlijk haar moeder was die haar ziek maakte. Het ging om verschillende feiten zoals een verbetering bij weinig bezoek, het klachtenpatroon wat zeer ongewoon was en paste niet bij het klinisch beeld. Haar moeder was altijd dominant aanwezig. Er waren velen conflicten geweest waarbij ze tegen het advies in, mee naar huis werd genomen. Psychische hulp werd keer op keer niet geaccepteerd en haar aanstaande dood werd geaccepteerd. Zo waren er nog meer opvallende aanwijzingen die heel zorgelijk waren.
Toen haar vader in het laatste gesprek, dus de avond voor de uithuisplaatsing zei dat een hond die zolang ziek is, allang was afgemaakt, heeft dokter Vrienten met spoed de officier van justitie ingeschakeld. Daar werden ook de politie, ambulance en de raad voor de kinderbescherming bij betrokken. Dokter Vrienten was echt bang dat haar ouders haar iets zouden aandoen. Op 2 augustus 1989, op veertienjarige leeftijd, werd ze met spoed uit huis gehaald. Dat is absoluut haar redding geweest. Ze had het anders niet overleefd.