De eerste weken: een begin van leven
Aan het begin van de zwangerschap, rond de 4 weken, is het embryo ongeveer 1 centimeter groot, vergelijkbaar met een erwt. De neurale buis is op dit moment gesloten, en hoewel de hersenen zich nog lang na de geboorte zullen ontwikkelen, wordt de basis nu gelegd. Het hartje heeft twee kamers en pompt bloed rond, wat zorgt voor de transport van zuurstof en voedingsstoffen door het hele embryo. De ledematen groeien snel; rond de 7de tot 8ste week zijn vingertjes, teentjes en diverse delen van de ledematen al zichtbaar. Je baby zal rond deze tijd voor het eerst bewegen, wat zichtbaar is op een echo, hoewel jij het zelf nog niet zult merken. De mond en tong van je baby worden gevormd, de neusgaten worden zichtbaar en de ogen zijn al bijna volledig gevormd. De huid is nog dun en doorschijnend, en organen zoals de nieren en de maag beginnen zich te ontwikkelen.
Als je 6 weken zwanger bent, is de foetus eigenlijk nog maar 4 weken oud, omdat de telling van de zwangerschap meestal twee weken voor de eisprong en bevruchting begint. De bevruchte eicel vermenigvuldigt zich tot een massa cellen en daalt via de eileider naar de baarmoeder om zich daar te hechten. De vorming van het hart, de maag, de darmen, de hersenen, het hoofd en het staarteinde is volop bezig. De baby groeit snel, waardoor ogen, oren, handen, voeten, vingers en tenen al te onderscheiden zijn. De organen ontwikkelen zich verder en het gezichtje krijgt vorm; alle organen zijn gevormd en de baby moet nu alleen nog verder groeien en zijn functies verfijnen.
Rond de 7 weken zwangerschap is de baby nog maar ongeveer zo groot als de nagel van je pink en groeit hij ongeveer 1 millimeter per dag. De vormen van een mensje worden langzaam duidelijker. Wat vorige week nog bobbeltjes waren, zijn nu echte armpjes geworden, en over een paar dagen zijn er ook kleine handjes te zien. Het hoofdje krijgt steeds meer vorm, met ogen, een neus, neusgaten en een mond. Het hoofdje is wel erg groot in verhouding met het lijfje, wat nog een poosje zo blijft. De aanleg van de hersenen en het ruggenmerg is al bijna klaar. Aan het eind van de week zijn alle organen ontstaan en moeten ze nog uitgroeien en op de juiste plaats terechtkomen. De spieren zijn nu zo ver ontwikkeld dat het embryo zich uit zichzelf kan bewegen. Ook wordt er hard gewerkt aan het geslacht, dat nu nog niet zichtbaar is, maar de geslachtsorganen zijn in aanbouw.
De ontwikkeling van zintuigen en groei
De zintuigen van je foetus ontwikkelen zich in sneltreinvaart. De oren gaan het eerste werken; met 19 weken zwangerschap kan je baby namelijk horen. Als je graag tegen je buik praat, heb je vanaf dat moment dus een echt luisterend oor. Vanaf 21 weken gaan de oogjes van je foetus open, je baby kan zien, voor zover er wat te zien is in jouw buik. In de weken daarna begint zijn tastzin te werken. Met zijn handjes begint hij de wereld in je baarmoeder te ontdekken en hij kan nu prikkels van buitenaf voelen. Raak zijn voetjes maar eens aan, waarschijnlijk trekt hij zijn beentjes dan op. Hoewel er nog niet veel te proeven valt, ontwikkelen de smaakpapillen van je kleine zich rond de 29 weken zwangerschap ook al.
In het leven van je foetus staat alles in het teken van ontwikkelen en groeien. Hij groeit van een klein spruitje van zo’n 4 centimeter uit tot een baby van wel 50 centimeter lang! Qua gewicht wordt hij nog ongeveer 485 keer zo zwaar als hij aan het begin van zijn foetale periode is. Je baby is als foetus druk bezig met de verfijning van zijn lijfje, zo gaat hij er steeds meer als een mensje uitzien. Zijn neusje krijgt neusgaten, zijn oren krijgen meer hun definitieve vorm en in het tweede trimester begint zijn hoofdhaar te groeien. Met 26 weken zijn ook de wenkbrauwen, oogleden en lippen duidelijker te herkennen. Zelfs de schattige melktandjes van je baby groeien al onder het tandvlees. In de laatste weken van je zwangerschap groeien er nageltjes aan zijn vingertoppen, waar ook al de unieke vingerafdrukken van je baby worden gevormd.
Beweging en bescherming: de foetale 'work-out'
Vanaf 14 weken zwangerschap begint je kleine actieveling soepeler en vloeiender te bewegen. In de weken die volgen, wordt het kraakbeen in zijn ledematen vervangen door bot en gaan zijn zenuwen de spieren steeds beter aansturen, waardoor hij steeds meer controle over zijn bewegingen krijgt. Een goede work-out voor zijn spiertjes! Naast het trainen van zijn spieren, oefent hij ook andere vaardigheden zoals zuigen, slikken en zelfs ademhalen.
Omdat je baby-to-be in zijn eerste maanden als foetus nog geen vetkussentjes op zijn lijfje heeft, groeit er een zacht donslaagje van fijne haartjes op zijn huidje. Dit houdt hem lekker warm totdat hij in het laatste trimester een vetlaagje kweekt en afscheid kan nemen van zijn donzen pakje. De baby in je buik is één en al beweeglijkheid, al kun je dat nog niet altijd voelen. Hij trappelt met de beentjes, zwaait met de handjes (op een echo is dat soms heel mooi te zien), balt die tot vuistjes en kan zelfs al gekke gezichten trekken. Ondertussen zwemt hij lekker rond in het vruchtwater: hij heeft immers nog alle ruimte. Pas over een paar weken zul je van die zachte bewegingen iets voelen.
Van foetus tot baby: levensvatbaarheid en geboorte
In de periode dat je baby een foetus is, bereiken jullie samen een hele fijne mijlpaal. Bij 24 weken zwangerschap is de kleine bewoner van je baarmoeder namelijk levensvatbaar. Mocht hij vanaf dat moment geboren worden, dan zullen artsen er alles aan doen om hem in leven te houden. Hij is dan wel enorm kwetsbaar, dus je houdt hem natuurlijk liever nog een tijd in je buik, totdat je bij de uitgerekende datum in de buurt komt. Het moment dat je foetus tot baby gepromoveerd wordt, is het moment van zijn geboorte. Een spannend moment voor jullie allebei, waarvan jullie beiden wel even moeten herstellen. Idealiter wordt je kleine wonder geboren na een zwangerschapsduur van 37 weken. Komt je kindje voor die tijd ter wereld, dan spreken we van een vroeggeboorte.
Hoewel je baby, bij een normale zwangerschapsduur, als een ‘voltooid projectje’ uit je buik komt, is hij nog lang niet klaar met zich te ontwikkelen. Eigenlijk begint het nu pas! Ook lichamelijk is hij nog niet helemaal ‘af’. De ontwikkeling van zijn zintuigen, immuunsysteem en verschillende organen wordt pas na de geboorte afgerond. Aan het eind van de zevende week zijn alle organen volledig aangezet. In de loop van deze of de volgende weken raadpleeg je het best je vroedvrouw of (huis)arts voor je eerste zwangerschapsraadpleging. Tijdens dit onderzoek zal een zwangerschapsdossier worden opgemaakt met alle gegevens over de gezondheid en leefgewoonten van jezelf en je partner. Ook gebeuren er een aantal onderzoeken om mogelijke gezondheidsproblemen op te sporen die een invloed kunnen hebben op je zwangerschap.
Zwangerschapsongemakken en veranderingen
Het wordt nu stilaan duidelijk dat je zwanger bent! Je borsten zijn nu merkbaar groter en steviger geworden en de tepels kleuren stilaan wat donkerder. Je baarmoeder heeft nu ongeveer de grootte van een ei. Het is normaal dat je een beetje bent aangekomen, dat kan rond 1 kilo schommelen. Wat je zeker niet mag doen, is minder eten, dat kan gevaarlijk zijn voor zowel de baby als voor jezelf. Het kan ook zijn dat je een beetje afvalt doordat je erg misselijk bent en veel moet braken. Het kan zijn dat je af en toe nog wat bloed verliest; dit kan oud bloed zijn van de innesteling enkele weken geleden, dat er bruiner uitziet dan nieuw (rood) bloed. Vaak gaat het dan om enkele druppeltjes bloed. Als je meer bloed verliest, neem je het best contact op met je huisarts of gynaecoloog, zeker wanneer je ook buikpijn hebt.
Als je er nog geen last van hebt, dan kunnen nu allerlei zwangerschapsongemakken en -kwaaltjes opduiken. Deze kunnen erg vervelend zijn, maar de meeste daarvan worden vanaf het tweede trimester gelukkig minder. Misschien voel je je vaak misselijk, vooral ’s ochtends, en moet je dan braken; de meerderheid van de zwangere vrouwen heeft daarvan in meerdere of mindere mate last, gelukkig gaat dit meestal rond de derde maand over. Moet je vaker plassen? Drink overdag voldoende en niet te veel voor het slapen gaan. Zolang het plassen geen pijn doet, hoef je je geen zorgen te maken. Wanneer je ook pijn of een branderig gevoel ervaart tijdens het plassen, of wanneer je urine vreemd ruikt, meld je dit best aan je arts, dit kan namelijk wijzen op een blaasontsteking.
Veel vrouwen hebben tijdens hun zwangerschap de behoefte om meer te eten, wat op zich niet zo vreemd is. Maar dit kan soms uitmonden in echte eetbuien, vooral in het begin van de zwangerschap, mogelijk door hormonale veranderingen. Veel zwangere vrouwen hebben een voorkeur voor bepaalde voedingswaren (bijvoorbeeld augurken, chocolade, snoep, sterk gekruid voedsel, …) of voor vreemde combinaties (bijvoorbeeld frietjes met milkshake, augurken met room, …), of lusten bepaalde voedingswaren helemaal niet meer. Het is niet erg om daar af en toe aan toe te geven, maar hou het wel in de hand en maak er geen gewoonte van om naast de normale maaltijden te veel extra’s te nemen.
Een zwangerschap is een emotionele periode, zowel voor jou als zwangere als voor je partner. Als je zwanger bent, kan je soms zelf schrikken van je emotionele buien en stemmingswisselingen. Je kunt voor het minste beginnen huilen of in woede uitbarsten, je kunt je angstig of ongelukkig voelen en op een ander moment heel blij of euforisch zijn… Die emoties en stemmingsveranderingen zijn heel normaal, maar kunnen natuurlijk wel vervelend zijn, zeker voor je partner die het misschien allemaal niet meer begrijpt. Zorg voor voldoende rust; als je vermoeid bent, kun je emotioneler reageren. Praat erover met je partner of met een goede vriend(in).
Groei en groei metingen
De baby krijgt steeds meer de vormen van een mensje. Hoewel de geboorte nog een hele tijd duurt, bereidt je lichaam zich al voor om je kind borstvoeding te geven. Het kan nodig zijn om vast na te denken over kinderopvang, aangezien de wachtlijsten vaak lang zijn, vooral in grote steden. Je kunt je baby al inschrijven voor de kinderopvang zodra je weet dat je zwanger bent.
De baby is nu ongeveer zo groot als de nagel van je pink en groeit ongeveer 1 millimeter per dag. De vormen van een mensje worden langzaam duidelijker. Wat vorige week nog bobbeltjes waren, zijn nu echte armpjes geworden, en over een paar dagen zijn er ook kleine handjes te zien. Het hoofdje krijgt steeds meer vorm; het heeft al ogen, een neus, neusgaten en een mond. Wel is het hoofdje erg groot in verhouding met het lijfje, dat blijft nog een poosje zo. Pas later in de zwangerschap wordt het lijfje in verhouding wat groter.
De baby kan volgens de grafiek afwijken van het gemiddelde, maar toch gezond zijn. Om te beoordelen waarom de groei achterblijft, kijken we ook naar de andere metingen van de baby. Is de buik van de baby in verhouding veel kleiner dan de benen en het hoofd? Dan is de kans groter dat de placenta onvoldoende werkt. Klopt de verhouding? Als de baby klein is, meet de echoscopist de bloeddoorstroming in de bloedvaten van de baby. Dit heet een Doppler-meting en zegt iets over de werking van de placenta. Als het gewicht van de baby tussen de p10 en p90 ligt, is de baby normaal groot volgens deze momentopname. Ook nu kijken we naar de andere metingen van de baby. Is de buik in verhouding groter? Dan is de kans groter dat je suikerziekte hebt. Klopt de verhouding?
