Het fysieke herstel van uw lichaam na de bevalling is een proces dat tijd en aandacht vereist. Hoewel het eerste herstel doorgaans zes tot acht weken duurt, kan volledig herstel drie tot vier maanden in beslag nemen. De ingrijpende veranderingen in uw lichaam en uw nieuwe omgeving vragen veel energie van u.
Fysiek Herstel na de Bevalling
Hormonale Veranderingen
Na ongeveer drie dagen zijn de zwangerschapshormonen uit uw lichaam verdwenen. Uw lichaam begint vervolgens met de aanmaak van nieuwe hormonen. Het hormoon prolactine stimuleert de productie van moedermelk, terwijl oxytocine verantwoordelijk is voor de toeschietreflex van moedermelk. Oxytocine kan naweeën veroorzaken, wat samentrekkingen van de baarmoeder inhoudt. Deze samentrekkingen kunnen leiden tot bloedverlies, dat tot zes weken na de bevalling kan aanhouden.
Herstel van Bekkenbodem, Vagina en Buikwand
Het herstel van de bekkenbodem, vagina en buikwand duurt doorgaans vijf tot acht weken. De buikwandspieren kunnen er langer over doen om volledig te herstellen, soms wel enkele maanden. Het is daarom raadzaam om zo snel mogelijk weer te beginnen met bewegen, zoals beschreven in het kopje 'Voeding en bewegen'.
Omgaan met Hechtingen
Indien u hechtingen heeft, kunt u hier de eerste weken last van ondervinden. Het gebied rond de hechtingen kan blauw of gezwollen zijn. Tegen de pijn mag u paracetamol gebruiken, ook tijdens het geven van borstvoeding. Koude kompressen kunnen helpen tegen de zwelling. Bij het zitten is het aan te raden om op een rechte, harde ondergrond plaats te nemen. Door uw billen tegen elkaar te knijpen en recht te zitten (niet scheef op één bil) bevordert u de genezing. De hechtingen zijn meestal oplosbaar en hoeven niet verwijderd te worden.
Voeding en Bewegen
Voedingsadvies
Eet gevarieerd, vezelrijk, voedzaam en regelmatig. Dit draagt bij aan een optimaal herstel.
Rust en Beweging
Het is essentieel om tijdens uw kraambed veel rust te nemen. Verdeel het kraambezoek en maak tijd vrij voor uzelf, uw baby en uw partner. Naast rust is bewegen ook van groot belang voor het bevorderen van het herstel van uw lichaam. U kunt al vrij snel na de bevalling beginnen met bekkenbodemspieroefeningen. Span uw bekkenbodemspieren rustig aan en ontspan ze weer. Dit stimuleert de bloedsomloop en bevordert het herstel van de bekkenbodem. Span bij houdingsveranderingen en hoesten de bekkenbodem- en buikspieren aan en laat ze daarna weer los. Sta rechtop, met het gewicht gelijkmatig verdeeld over beide benen.
Hygiëne en Gezondheid
Douchen en Baden
Na de bevalling mag u gewoon douchen. Zolang u nog bloedverlies heeft, is het niet toegestaan om in bad te gaan. Eveneens mag u tijdens het vloeien geen tampons gebruiken.
Preventie van Infecties
Om infecties te voorkomen, is het belangrijk om na het plassen de intieme zone af te spoelen of af te vegen met een nat washandje. Plas zes tot acht keer per dag, en in ieder geval voor elke voeding van uw kind. Een volle blaas kan de baarmoeder belemmeren in het samentrekken. Was na elke toiletgang grondig uw handen en verschoon uw maandverband minimaal bij elke toiletgang.
Vruchtbaarheid en Anticonceptie
Uw vruchtbaarheid kan op een onverwacht moment terugkeren, wat betekent dat er opnieuw een eisprong kan optreden. Als het eitje niet bevrucht wordt, begint de menstruatie twee weken later. Het is dus mogelijk om opnieuw zwanger te worden vóór de eerste menstruatie. Het geven van borstvoeding kan de eisprong verhinderen, maar dit is niet gegarandeerd. U kunt dus zwanger worden terwijl u borstvoeding geeft. Bij gebruik van orale anticonceptie kan de productie van borstvoeding afnemen.
Seksualiteit na de Bevalling
In verband met infectiegevaar is het verstandig om te wachten met geslachtsgemeenschap tot u niet meer vloeit en eventuele wonden (van een knip of keizersnede) volledig zijn genezen. Geslachtsgemeenschap kan in het begin pijnlijk zijn. Het is tevens normaal dat de behoefte aan seksuele gemeenschap in de eerste periode na de bevalling verminderd is.
Medische Ingrepen en Complicaties
Risico's bij Vaginale Bevalling
Het grootste risico op het krijgen van een bekkenbodemprobleem bestaat bij een vaginale bevalling. Soms is ingrijpen door een verloskundige of gynaecoloog nodig om de bevalling te versnellen. Veelvoorkomende ingrepen zijn het zetten van een knip (episiotomie) en het meeduwen op de buik van de barende vrouw (expressie). Deze procedures kunnen zowel thuis als in het ziekenhuis plaatsvinden.
Instrumentele Verlossingen
Een kunstverlossing, zoals vacuümextractie (ventouse) of tangverlossing (forceps), vindt doorgaans plaats in het ziekenhuis. Bij een vacuümpomp wordt een zuignap op het hoofd van de baby geplaatst, waarna de gynaecoloog gecontroleerde tractie uitvoert tijdens een wee. Bij een tangverlossing worden metalen lepels rond het hoofdje van de baby geplaatst, waarna de gynaecoloog eveneens gecontroleerde tractie toepast. Na een vacuümextractie kan er een lichte zwelling op het hoofd van de baby ontstaan die vanzelf weer verdwijnt. Na een tangverlossing kunnen er ook tijdelijk sporen zichtbaar zijn.
Episiotomie (Knip)
Soms wordt een knip gezet om de opening in de bekkenbodem te vergroten, zodat de baby er sneller uit kan, of om een dreigende inscheuring te voorkomen. Een knip wordt meestal gezet als het hoofdje van de baby bijna geboren wordt. Hoewel het weefsel tijdens een wee opgerekt is en daardoor minder gevoelig, wordt vaak toch een verdoving gegeven. Bij een knip, zeker als er veel hechtingen nodig zijn, kan extra verdoving worden toegediend. Een knip geneest doorgaans netter dan een natuurlijke scheur. Echter, bij een ruptuur (scheur) bestaat de neiging tot inscheuren in de richting van de anus. Een (sub)totaalruptuur kan leiden tot schade aan de externe anale sluitspier, wat op latere leeftijd klachten kan veroorzaken zoals het slecht kunnen tegenhouden van windjes (flatulentie) of zelfs verlies van ontlasting (fecale incontinentie). Daarom zijn bekkenbodemoefeningen zo belangrijk.
Expressie (Meeduwen op de Buik)
Tijdens het persen kan de verloskundige, arts, kraamverzorgende of partner, op advies, meeduwen op de buik van de barende vrouw. Dit kan pijnlijk zijn en blauwe plekken veroorzaken. Het doel is echter om de bevalling tot een goed einde te brengen.
Keizersnede (Sectio Caesarea)
Een keizersnede kan gepland zijn bij stuitligging van de baby of om medische redenen. Soms wordt tijdens de arbeid besloten tot een keizersnede als de arbeid niet vordert of als de baby tekenen van stress vertoont. Meestal gebeurt dit onder rachi- of spinale verdoving, waarbij het onderlichaam verdoofd is en de patiënt wakker blijft. In sommige gevallen, vooral bij spoed, kan een algemene verdoving nodig zijn, waarbij de patiënt slaapt. De 'gentle sectio' is een methode die gericht is op een zo natuurlijk mogelijke keizersnede.
De Bevalling
Voorbereiding en Begeleiding
Tijdens de arbeid verblijft u met een begeleider in de arbeidskamer. Gedurende deze periode krijgt uw begeleider ook een maaltijd. U mag iets drinken en licht verteerbaar eten, in overleg met de gynaecoloog. Bezoek is in deze fase niet toegestaan om optimale begeleiding en rust te garanderen. De vroedvrouw begeleidt u en uw partner professioneel tot aan de bevalling. De tijd tussen de eerste contracties en de bevalling kan uren duren. De baarmoederhals moet 10 cm ontsluiting hebben om de baby te laten geboren worden. Dit gebeurt door de weeën. Tijdens de arbeid wordt de hartslag van de baby gemonitord om de reactie op de contracties te volgen.
Tijdens de Arbeid
Het is belangrijk om uw blaas goed te legen tijdens de arbeid, omdat een volle blaas de indaling van de baby kan bemoeilijken. Bij 10 cm ontsluiting legt de vroedvrouw het verdere verloop van de bevalling uit. Bij elke contractie moet u persen om de baby in het geboortekanaal te laten dalen. De vroedvrouw zal u hierbij begeleiden.
Na de Geboorte
Na de geboorte wordt bloed van de navelstreng genomen voor bloedgroepbepaling. De moederkoek (placenta) wordt geboren. Vervolgens worden eventuele hechtingen gezet en de epidurale katheter verwijderd. De neonatoloog kan de baby onderzoeken. Het gewicht, de lengte en de schedelomtrek worden gemeten en de baby krijgt een injectie vitamine K voor een goede bloedstolling. U blijft minimaal 90 minuten op de verloskamer voor observatie voordat u naar de materniteit gaat. Direct na de geboorte wordt geprobeerd de baby 'huid-op-huid' bij de moeder te leggen, wat gunstige effecten heeft op de temperatuur, hartslag en bloeddruk van de baby. Bij een keizersnede kan dit ook bij de partner gebeuren.
Huidcontact na de geboorte
Inleiding van de Bevalling en Keizersnede
Inleiden van de Bevalling
De bevalling kan ingeleid worden als deze niet spontaan op gang komt na 41 weken en 3 dagen, of om medische redenen. Dit kan gebeuren met een vaginale gel, tabletten, een Cook-ballon of door het breken van de vliezen.
Geplande Keizersnede
Een keizersnede kan gepland zijn bij stuitligging of om andere medische redenen. Soms wordt tijdens de arbeid alsnog besloten tot een keizersnede als deze niet vordert of als de baby het moeilijk heeft. De meeste keizersneden gebeuren onder rachi- of spinale verdoving, waarbij u wakker bent. In spoedsituaties kan een algemene verdoving nodig zijn.
Fases van de Bevalling
De bevalling kent vier fases:
- Latente fase: Verstrijken van de baarmoedermond en ontsluiting tot 1-3 cm.
- Ontsluitingsfase: Weeën die de baarmoederhals openen en de baby door het geboortekanaal duwen. Van 3-10 cm ontsluiting.
- Uitdrijvingsfase (eigenlijke bevalling): Bij 10 cm ontsluiting begint de eigenlijke bevalling met persweeën.
- Nageboorte: Geboorte van de placenta.
Bevallingshoudingen en Pijnbestrijding
Bevallingshoudingen
Er zijn diverse houdingen mogelijk om te bevallen, waaronder staan, de 'all fours' houding (op handen en knieën), zijligging en rugligging. De keuze voor een houding kan afhangen van uw comfort, de conditie van de baby en advies van de zorgverleners. Sommige houdingen, zoals staan, kunnen de weeën opvangen vergemakkelijken en de druk op de vagina verminderen.
Pijnbestrijding
Er zijn verschillende opties voor pijnbestrijding, waaronder een epidurale verdoving (ruggenprik) en Remifentanil via een infuus. Een epidurale verdoving kan de ontsluitingsfase verlengen en de noodzaak voor kunstverlossingen vergroten. Remifentanil werkt ongeveer 3 tot 4 uur en wordt vaak geadviseerd bij 6-7 cm ontsluiting. Alle pijnmedicatie gaat in overleg en u dient zelf aan te geven wanneer u hier behoefte aan heeft.
Bevallen in Bed, Bad of op een Baarkruk
- Baarkruk: De verticale houding op een baarkruk maakt gebruik van de zwaartekracht, wat de bevalling kan vergemakkelijken.
- Badbevalling: Bevallen in warm water kan ontspannend werken, weeën bevorderen en een natuurlijk pijnstillend effect hebben. Dit wordt vaak aangeraden bij rugklachten en bekkeninstabiliteit.
- Skippybal: Een geboortebal kan tijdens de ontsluitingsfase gebruikt worden om te wiebelen, wat de ontsluiting kan bevorderen en ontspanning kan geven, met name in de onderrug.
Hulp bij de Bevalling
De meeste baby's worden op natuurlijke wijze geboren. Echter, als de bevalling niet vordert, zijn er diverse methoden en hulpmiddelen beschikbaar om de baby geboren te laten worden, zoals het inleiden van de bevalling, inknippen, of een vacuüm- of tangverlossing. Deze hulpmiddelen zijn bedoeld om de bevalling zo veilig mogelijk te laten verlopen.
Postnataal Onderzoek en Kinesitherapie
Ongeveer 6 weken na de bevalling vindt een postnataal onderzoek plaats. Dit onderzoek is bedoeld om de algemene gezondheidstoestand van de moeder na de zwangerschap en bevalling te evalueren. Er wordt onder andere een vaginaal onderzoek uitgevoerd en er wordt gevraagd naar de ervaringen na de bevalling. Onderwerpen als ongemakken, menstruatie, anticonceptie, seksualiteit en postnatale kinesitherapie kunnen besproken worden. Het volgen van postnatale kinesitherapie wordt aangeraden om het lichaam te helpen herstellen, met name de bekkenbodem- en buikspieren. Ook bij andere klachten zoals rug- of bekkenpijn kan kinesitherapie helpen.
Ongemakken na de Bevalling
De maanden na de bevalling kunnen, net als de zwangerschapsmaanden, veel van het lichaam van de moeder vragen. Ongemakken die na de bevalling kunnen optreden en die niet aanwezig waren vóór de zwangerschap zijn onder andere:
- Vermoeidheid
- Hoofdpijn
- Haaruitval
- Vaginaal verlies
- Rugpijn
- Slaapproblemen
- Ongewild urineverlies bij inspanning
- Duizeligheid
- Aambeien
- Pijn in en rond de vagina
- Verstopping
Deze ongemakken kunnen gevolgen hebben op emotioneel, relationeel en seksueel gebied. Het is belangrijk om deze ongemakken te erkennen en professionele hulp te zoeken indien nodig. Praten met vrienden, familie en andere moeders kan eveneens ondersteunend zijn.
