Het is volkomen normaal dat jonge kinderen af en toe ziek worden. De weerstand van kleine kinderen is nog in ontwikkeling en in een kinderopvangomgeving komen ze vaker in contact met ziektekiemen door het spelen met andere kinderen en het delen van speelgoed. Naarmate kinderen ouder worden, bouwen ze meer weerstand op en worden ze minder vaak ziek.
Kinderopvang en Ziekte: Beleid en Praktijk
Een ziek kind hoort niet thuis in de kinderopvang; de vertrouwde omgeving thuis is beter voor herstel. De kinderopvang kan kinderen weigeren als ze te ziek zijn om de gezondheid van de andere kinderen te waarborgen. Het is belangrijk om te weten wanneer een kind te ziek is voor de opvang en bij welke symptomen het wel nog kan komen. Voor situaties waarin een ziek kind niet naar de opvang kan en ouders naar het werk moeten, kan het zoeken naar specifieke opvang voor zieke kinderen nodig zijn.
De kinderopvang hanteert strikte procedures met betrekking tot medicatiegebruik voor de veiligheid van het kind. Elk kinderdagverblijf heeft een eigen aanpak, die vaak beschreven staat in het huishoudelijk reglement. Een informatiefiche van het kind, waarin gegevens over de gezondheid, contactpersonen bij ziekte en de arts van het kind worden bijgehouden, is hierbij essentieel. Wijzigingen in de gezondheid van het kind dienen tijdig te worden doorgegeven aan de opvang.
Kinderen worden vaker ziek dan volwassenen omdat hun immuunsysteem nog niet alle virussen kent. Bij de geboorte ontvangen baby's antistoffen via moedermelk, wat essentieel is voor hun bescherming. Dit natuurlijke 'leerproces' van het immuunsysteem duurt vele jaren. Zelfs schoolkinderen kunnen nog vatbaar zijn voor virussen en verkoudheden.
Het immuunsysteem, bestaande uit organen, weefsels, cellen en eiwitten, spoort vreemde indringers op en verwijdert deze. Bij kinderen werkt dit systeem op dezelfde manier als bij volwassenen. Een eerste blootstelling aan een virus vereist meer tijd voor het immuunsysteem om te reageren. Bij herhaalde blootstelling reageert het immuunsysteem sneller en sterker. Het gebrek aan ervaring van het immuunsysteem is dus de hoofdreden waarom kinderen vaker en sneller ziek worden.
Oorzaken van een Lage Weerstand bij Kinderen
De lage weerstand bij kinderen wordt voornamelijk veroorzaakt door de onervarenheid van hun immuunsysteem. Dit systeem moet nog leren om virussen en bacteriën te herkennen en te bestrijden. Factoren die bijdragen aan een verlaagde weerstand zijn:
- Gebrek aan blootstelling aan ziektekiemen: Hoewel het contra-intuïtief lijkt, is enige blootstelling aan micro-organismen noodzakelijk voor het opbouwen van weerstand. Een te steriele omgeving kan dit proces belemmeren.
- Onvoldoende slaap: Kinderen hebben tussen de 10 en 14 uur slaap per dag nodig om hun immuunsysteem te laten herstellen en versterken.
- Stress: Chronische stress kan het immuunsysteem onderdrukken. Kinderen die veel zorgen en stress ervaren, kunnen hierdoor vatbaarder worden voor ziekten.
- Ongezonde voeding: Een dieet met veel suiker en weinig voedingsstoffen kan de weerstand negatief beïnvloeden. Suiker vereist extra voedingsstoffen voor de verwerking, wat ten koste kan gaan van de immuunfunctie.
- Slechte hygiëne: Onvoldoende handen wassen is een belangrijke oorzaak van de verspreiding van ziektekiemen.
- Roken: Passief roken irriteert vitale lichaamscellen en verzwakt het immuunsysteem.
Immuundeficiënties en Medische Aandoeningen
In sommige gevallen kan een verlaagde weerstand het gevolg zijn van aangeboren primaire immuundeficiënties of opgelopen aandoeningen zoals bloedziekten (bv. leukemie) en hiv. Behandelingen voor kanker, zoals chemotherapie, onderdrukken het immuunsysteem aanzienlijk, waardoor het beenmerg moeite heeft met het aanmaken van gezonde witte bloedcellen.
Kinderen met een verminderde weerstand kunnen sneller en ernstiger ziek worden. Infecties kunnen zich snel verspreiden en leiden tot complicaties zoals bloedvergiftiging. Virussen die gezonde kinderen makkelijk overwinnen, kunnen bij hen ernstige ziektebeelden veroorzaken, zoals waterpokken, mazelen en schimmelinfecties zoals Pneumocystis die longontsteking kan veroorzaken.
Kinderen bij wie de milt is weggenomen, zijn extra gevoelig voor bacteriële infecties die luchtweginfecties en hersenvliesontsteking kunnen veroorzaken.
Oplossingen en Preventie: Het Versterken van de Weerstand
Het versterken van de weerstand bij kinderen is een continu proces dat aandacht vereist op verschillende gebieden:
Voeding en Hydratatie
Een gezonde en gevarieerde voeding is cruciaal. Kinderen hebben baat bij voldoende groenten, fruit, zuivel- en graanproducten. Het vermijden van te veel suiker is essentieel, aangezien dit de weerstand ondermijnt. Voldoende water drinken helpt bij het afvoeren van afvalstoffen, waardoor het lichaam zich beter kan richten op het bestrijden van ziektekiemen.
Groenten en fruit, rijk aan vitamine C, zoals broccoli, wortelen, aardbeien en sinaasappelen, stimuleren het immuunsysteem. Walnoten, met hun goede vetzuren, en mager vlees, dat zink bevat, ondersteunen eveneens de immuunfunctie en de aanmaak van witte bloedcellen.
Voor kinderen die moeilijke eters zijn, kunnen smoothies of gezonde soepen een uitkomst bieden om toch voldoende groenten en fruit binnen te krijgen.
Hygiëne en Leefomgeving
Goede hygiëne, met name het consequent en correct handen wassen, is een van de meest effectieve manieren om de verspreiding van ziekten te voorkomen. Dit geldt met name voor:
- Voor en na het eten.
- Na toiletgebruik.
- Na hoesten, niezen of het snuiten van de neus.
- Na contact met lichaamsvocht.
- Na het verschonen van kinderen.
Een gezonde en rookvrije omgeving is van groot belang. Zorg voor voldoende ventilatie, een aangename kamertemperatuur en passende kleding voor de kinderen. Roken in de kinderopvang is wettelijk verboden.
Het regelmatig schoonmaken van de omgeving, met name in kinderdagverblijven en scholen, is essentieel om de verspreiding van infecties te minimaliseren.
Levensstijl en Gewoonten
- Voldoende slaap: Zorg voor een vast slaapritme en voldoende slaapuren (10-14 uur per dag voor kinderen).
- Frisse lucht en beweging: Regelmatige blootstelling aan frisse lucht en fysieke activiteit stimuleren het immuunsysteem. Buiten spelen, ook bij minder goed weer, is heilzaam.
- Stressmanagement: Creëer een stabiele en rustige omgeving. Leer kinderen ontspannen en voorkom dat ze onnodige stress ervaren.
- Emotionele zekerheid: Een vaste routine en een voorspelbare omgeving bieden kinderen de emotionele zekerheid die ze nodig hebben voor hun ontwikkeling en weerstand.
- Blootstelling aan micro-organismen: Gecontroleerde blootstelling aan bacteriën, bijvoorbeeld door knuffelen, het gebruik van speelgoed en spelen met andere kinderen, helpt het immuunsysteem te trainen.
- Dierencontact: Het aaien van dieren kan het immuunsysteem helpen kennis te maken met nieuwe stoffen.
Buiten Spelen (Instrumentaal)
Veiligheid en Risicobeheer in de Kinderopvang
Veiligheid is een prioriteit in de kinderopvang. Dit omvat:
- Veilig slapen: Baby's dienen op de rug te slapen, in een veilig bed zonder kussens of dekbedden (tot 18 maanden). De plaatsing van bedden dient vrije circulatie en voldoende afstand te garanderen.
- Continu toezicht: Actief, auditief en visueel toezicht is noodzakelijk, ook tijdens het slapen. Baby's slapen bij voorkeur in dezelfde ruimte als de begeleider.
- Wennen aan nieuwe situaties: Een gestructureerd wenproces is onderdeel van het pedagogisch beleid.
- Gezonde en rookvrije omgeving: Dit is wettelijk verplicht.
Een risicoanalyse is een continu proces waarbij potentiële gevaren worden geïdentificeerd en geëvalueerd. Onaanvaardbare risico's moeten onmiddellijk worden aangepakt. Dit omvat het in kaart brengen van gevaren op het gebied van verwondingen, crisissen, verdwijningen en ziekte-uitbraken.
Medewerkers in de kinderopvang spelen een cruciale rol bij het signaleren van mogelijke problemen thuis bij kinderen en het ondernemen van actie. Het bespreken van zorgen met ouders en het opbouwen van een vertrouwensband is hierbij essentieel.
Levensreddend handelen bij baby's en jonge kinderen is een verplichte vaardigheid voor kinderbegeleiders, die regelmatig moet worden opgefrist. Tevens dient de infrastructuur te voldoen aan de brandveiligheidsvoorschriften.
Speelterreinen en speeltoestellen moeten voldoen aan de geldende veiligheidsnormen. In geval van een nucleair incident kunnen jodiumtabletten bij de apotheek worden verkregen om de opname van radioactief jodium in de schildklier te voorkomen.
De kinderopvang dient alert te zijn op mogelijke oplichters die zich voordoen als inspecteurs of hulpverleners en altijd om identificatie te vragen.
