Een speen kan een waardevol hulpmiddel zijn voor baby's en jonge kinderen, en biedt troost en voldoening aan de natuurlijke zuigbehoefte. Echter, de vraag wanneer en hoe de speen af te bouwen, is een veelvoorkomende zorg voor ouders. Dit artikel duikt dieper in de betekenis van de speen, de redenen om deze af te bouwen, adviezen van professionals en praktische stappenplannen voor verschillende leeftijden.
Wat is de rol van een speen?
Een speen dient primair als een troostmiddel voor baby's en kinderen. Het ritmisch zuigen op een speen kan helpen om de hartslag, bloeddruk en stressniveaus te verlagen. Wetenschappelijk onderzoek biedt uiteenlopende inzichten, met studies die zowel de voordelen als de nadelen van speengebruik ondersteunen. Uiteindelijk is de keuze om een speen te gebruiken en af te bouwen een persoonlijke beslissing van de ouders, gebaseerd op wat het beste voelt voor hun gezin.
Voordelen van speengebruik
Een van de belangrijke voordelen die wordt genoemd in onderzoek is dat het gebruik van een speen het risico op wiegendood kan verminderen. Daarnaast kan het zuigen op de speen bijdragen aan de ontwikkeling van bepaalde spieren, al is de exacte reden hiervoor nog niet volledig duidelijk.
Waarom speen afbouwen?
Ouders worden vaak geconfronteerd met verschillende meningen en adviezen over het stoppen met de speen. Soms is er een innerlijk besef dat de gewoonte doorbroken moet worden, zeker als de speen weinig baat meer heeft. Een veelvoorkomende indicatie dat het afbouwen overwogen kan worden, is wanneer ouders de hele nacht bezig zijn om de speen opnieuw in het mondje van hun baby te stoppen.
Adviezen van tandartsen
De meeste tandartsen adviseren om het gebruik van de speen vanaf één jaar te beperken en af te bouwen rond de leeftijd van drie jaar. Dit advies is gebaseerd op de mogelijke nadelige invloed op de kaakvorm en de tongpositie. Langdurig speengebruik kan leiden tot een open mondgewoonte, wat weer impact kan hebben op mondademhaling, verkoudheden en oorproblemen. Stoppen vóór de leeftijd van drie jaar geeft het gebit de kans zich te corrigeren voordat de definitieve tanden doorbreken.
Het is echter belangrijk op te merken dat er onder tandartsen verschillende adviezen bestaan. Sommigen adviseren eerder te stoppen (vóór het eerste jaar), terwijl anderen het gebruik tot vier jaar niet problematisch achten. Vanaf vier jaar wordt speengebruik over het algemeen als problematisch beschouwd. Bij twijfels of zorgen is het raadzaam de eigen tandarts te raadplegen.
Wanneer is de beste leeftijd om te stoppen?
Vanuit praktijkervaring wordt gesteld dat de meest gunstige periodes om te stoppen met de speen liggen tussen drie tot acht maanden en na 2,5 jaar. In deze leeftijden is het doorbreken van de gewoonte doorgaans het minst problematisch. Baby's tot drie maanden hebben vaak nog een sterke zuigbehoefte, waarna deze afneemt. Tussen acht maanden en 2,5 jaar kan een kind meer gehecht raken aan de speen, wat, in combinatie met eventuele verlatingsangst, het afbouwen bemoeilijkt. Na 2,5 jaar is een kind cognitief beter in staat om de redenen voor het stoppen te begrijpen, wat het proces kan vergemakkelijken.
Stappenplannen voor het afbouwen van de speen
Het succesvol afleren van de speen vereist geduld, consistentie en een stapsgewijze aanpak. Er zijn verschillende strategieën, afhankelijk van de leeftijd van het kind.
Voor baby's (3-8 maanden)
- Beperk het gebruik tijdens de nacht: Leg de baby in bed en verwijder de speen langzaam net voordat deze volledig in slaap valt. Als de baby wakker wordt, herhaal dan het proces.
- Oefening baart kunst: Geef dit proces een week de tijd.
- Afbouwen overdag: Begin met het afbouwen tijdens het ochtendslaapje, wat vaak het makkelijkst is.
- Alternatieven aanmoedigen: Bied een knuffeltje aan als alternatief om vast te houden of te knijpen.
- Witte ruis: Overweeg het gebruik van een witte ruis apparaat ter ondersteuning.
Voor peuters en kleuters (vanaf 2,5 jaar)
Wanneer een kind ouder is dan 2,5 jaar, is het belangrijk om het kind actief te betrekken bij het proces.
- Communiceer open: Bespreek met het kind waarom het belangrijk is om te stoppen met de speen.
- Gebruik fantasie: Moedig het kind aan om fantasievolle ideeën te bedenken voor wat er met de speen kan gebeuren (bijvoorbeeld meegeven aan Sinterklaas of een andere baby).
- Geleidelijke afbouw: Begin met een duidelijke periode waarin de speen alleen nog 's nachts gebruikt mag worden.
- Alternatieven zoeken: Vraag het kind naar alternatieven, zoals een extra knuffel of een knijpbal.
- Begrip en troost: Wees begripvol, troost het kind indien nodig en benader het stoppen positief.
De invloed van speengebruik op borstvoeding en ontwikkeling
Er bestaan verschillende meningen over de combinatie van speengebruik en borstvoeding. Hoewel sommige studies wijzen op mogelijke moeilijkheden bij het vroeg introduceren van een speen, suggereren andere dat het combineren van borstvoeding en speengebruik mogelijk is zodra de voeding goed loopt, meestal rond de drie tot vier weken na de geboorte. Het is belangrijk dat een speen nooit een maaltijd vervangt en dat ouders alert blijven op de voedingssignalen van hun baby. Bij twijfel of zorgen met betrekking tot borstvoeding en speengebruik is het raadzaam professioneel advies in te winnen bij een lactatiekundige of huisarts.
De natuurlijke zuigbehoefte van een baby is essentieel voor het verkrijgen van voldoende voeding. Wanneer deze behoefte wordt bevredigd door een speen, kan dit de melkproductie beïnvloeden. Het is daarom belangrijk om te observeren of het kind voldoende melk binnenkrijgt.
Op latere leeftijd kan langdurig speengebruik invloed hebben op de spraakontwikkeling, omdat het kind minder geneigd zal zijn om te brabbelen en te experimenteren met geluiden. Ook de groei van het gebit kan worden beïnvloed.
Tips voor het kiezen en gebruiken van een speen
- Kies spenen die passen bij de leeftijd en ontwikkeling van je baby. Merken zoals Difrax bieden diverse maten en designs, met aandacht voor de ontwikkeling van kaak en gehemelte.
- Controleer spenen regelmatig op slijtage, vooral het zuiggedeelte. Vervang de speen elke zes weken of eerder als er beschadigingen zichtbaar zijn.
- Zodra je kindje begint te bijten op de speen, is het tijd om over te stappen op een bijtring.
- Houd spenen altijd schoon. Steriliseer ze regelmatig, vooral in de eerste zes maanden.
- Bind nooit iets vast aan de speen, zoals een koordje, om verstikkingsgevaar te voorkomen.
- Geef de speen nooit met honing of suiker, dit kan tandbederf veroorzaken.
