Bof is een virale infectieziekte die typisch de speekselklier bij het oor ontstoken maakt. Hoewel het vaker voorkomt bij kinderen en jonge volwassenen, is het belangrijk om de ziekte, de mogelijke complicaties en preventieve maatregelen goed te begrijpen, met speciale aandacht voor risicogroepen zoals zwangere vrouwen.
Wat is Bof?
Bof, ook wel dikoor genoemd, wordt veroorzaakt door het bofvirus, een RNA-virus behorend tot de familie van de paramyxovirussen. Het virus infecteert de bovenste luchtwegen en verspreidt zich vervolgens via het bloed naar verschillende organen, waaronder de speekselklieren.
Symptomen van Bof
De eerste symptomen van bof treden doorgaans 12 tot 25 dagen na besmetting op, met een gemiddelde incubatietijd van 16 tot 18 dagen. Deze initiële symptomen lijken vaak op griep en omvatten:
- Koorts
- Hoofdpijn
- Spierpijn
- Keelpijn
- Pijn bij het kauwen
Het meest kenmerkende symptoom is de ontsteking van de oorspeekselklieren (parotitis). Dit leidt tot gezwollen wangen en oorpijn, vooral bij het openen van de mond. De zwelling is meestal maximaal na 2 tot 3 dagen en verdwijnt binnen een week, net als de overige symptomen.
Bij kinderen jonger dan 2 jaar verloopt bof bij meer dan de helft van de gevallen zonder duidelijke symptomen, maar ze zijn dan nog steeds besmettelijk voor anderen.
Complicaties van Bof
Hoewel bof meestal vanzelf overgaat, kan het in sommige gevallen leiden tot ernstige complicaties:
- Aseptische meningitis: Een ontsteking van de hersenvliezen, die doorgaans een gunstige prognose heeft.
- Encefalitis: Een ontsteking van de hersenen, die ernstiger kan verlopen.
- Orchitis: Ontsteking van de bijballen bij jongens vanaf de puberteit. In zeldzame gevallen kan dit leiden tot onvruchtbaarheid, vooral bij bilaterale infectie.
- Oöforitis: Ontsteking van de eierstokken bij meisjes vanaf de puberteit. Ook dit beïnvloedt de vruchtbaarheid zeer zelden.
- Gehoorverlies: Dit kan permanent zijn.
- Alvleesklierontsteking (pancreatitis)
- Ontsteking van de schildklier
- Nierfunctiestoornissen
- Hartontstekingen
Bij ongevaccineerden is aseptische meningitis de meest voorkomende complicatie (1-10%), gevolgd door encefalitis (0,1%).
Bij gevaccineerden verlopen infecties vaker asymptomatisch (63-80%) en zijn klinische verschijnselen over het algemeen milder. Complicaties zoals aseptische meningitis en encefalitis komen minder vaak voor.
Bof en Zwangerschap
Voor zwangere vrouwen brengt een bofinfectie specifieke risico's met zich mee:
- Verhoogd risico op miskraam: Er is een mogelijke associatie beschreven tussen een bofvirusinfectie in het eerste trimester van de zwangerschap en spontane abortus. Echter, definitief bewijs hiervoor is nog niet geleverd.
- Geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen: Op basis van de beschikbare data bestaat er geen verhoogd risico op aangeboren afwijkingen bij het ongeboren kind door een bofinfectie.
- Premature bevalling: Het is onduidelijk of bof tijdens de zwangerschap een verhoogd risico op een premature bevalling geeft.
Het is daarom belangrijk voor zwangere vrouwen om contact met bofpatiënten te vermijden en de vaccinatiestatus te controleren.
Epidemiologie en Verspreiding
Bof komt wereldwijd voor. Door de invoering van het BMR-vaccin (bof, mazelen, rodehond) in 1987, daalde het aantal gemelde gevallen in Nederland aanzienlijk. Echter, er zijn nog steeds bofuitbraken, met name onder gevaccineerde populaties, zoals studenten. Dit kan te maken hebben met het feit dat het bofvirus enigszins is veranderd, waardoor de effectiviteit van oudere vaccins kan afnemen, en met factoren zoals crowding en sociale cohesie in studentengemeenschappen.
De ziekte verspreidt zich voornamelijk via druppelinfectie uit de neus- en keelholte door hoesten, niezen of praten, en via direct contact met een besmet persoon.
Besmettelijke Periode
Een persoon met bof is besmettelijk vanaf 2 dagen vóór het optreden van de zwelling van de oorspeekselklieren tot 5 dagen daarna. Het is belangrijk op te merken dat subklinische (symptoomloze) infecties ook besmettelijk zijn.
Diagnostiek
De diagnose van bof kan gesteld worden aan de hand van:
- Klinische verschijnselen: De karakteristieke zwelling van de speekselklieren.
- Microbiologische diagnostiek:
- Moleculaire technieken (NAAT/PCR): Deze zijn geschikt voor keeluitstrijkjes, urine, speeksel en liquor (hersenvocht), en kunnen het virus aantonen binnen de eerste week na het begin van de symptomen.
- Virusisolatie door kweek: Deze methode wordt minder vaak toegepast omdat PCR-methoden gevoeliger zijn.
- Indirecte diagnostiek (antistoffen):
- IgM-antistoffen: Deze kunnen bij ongevaccineerden vanaf 3 dagen na de eerste ziektedag worden aangetoond.
- IgG-antistoffen: Een viervoudige titerstijging van IgG-antistoffen in twee opeenvolgende monsters is betrouwbaar, zowel bij gevaccineerden als ongevaccineerden.
Typering van het virus is mogelijk via het RIVM en kan helpen bij bron- en contactonderzoek.
Preventie en Behandeling
De meest effectieve preventieve maatregel tegen bof is vaccinatie. Het BMR-vaccin wordt gratis aangeboden als onderdeel van het basisvaccinatieschema voor kinderen.
Vaccinatie
- Kinderen in Vlaanderen ontvangen twee doses van het MBR-vaccin. Vanaf september 2025 wordt de tweede dosis vervroegd naar 24 maanden.
- Personen die nooit gevaccineerd zijn of slechts één dosis hebben ontvangen, wordt aangeraden hun vaccinatie te vervolledigen.
- Zwangeren mogen niet gevaccineerd worden tegen bof, omdat het een levend verzwakt vaccin is. Er wordt aangeraden minstens één maand te wachten met zwanger worden na vaccinatie.
- Reisvaccinatie wordt aangeraden voor reizen naar landen met bofuitbraken.
Algemene Maatregelen
Naast vaccinatie kunnen algemene hygiënemaatregelen zoals handen wassen en hoest-hygiëne de overdracht enigszins verminderen, maar zijn ze niet voldoende om transmissie volledig te voorkomen.
In de klinische setting wordt druppelisolatie toegepast en is een FFP1-masker geïndiceerd.
Behandeling
Er bestaat geen specifieke behandeling tegen bof. De behandeling is gericht op symptoombestrijding:
- Rust: Voldoende rust is belangrijk, maar bedrust is niet altijd noodzakelijk.
- Pijnstilling: Bij pijn kan een pijnstiller worden gebruikt. Voor kinderen jonger dan 3 maanden dient hiervoor advies aan de arts te worden gevraagd.
- Voeding en drinken: Gezien slikpijn wordt vloeibaar voedsel en voldoende drinken aanbevolen. Vermijd zure voedingsmiddelen die de speekselklieren kunnen stimuleren en pijn kunnen veroorzaken.
Neem contact op met de arts bij ongerustheid, verbeteren de klachten niet, of bij ernstige symptomen zoals sufheid, hevige hoofdpijn, buikpijn, plotseling gehoorverlies, of pijn in de teelballen/onderbuik.
Meldingsplicht
Bof is een meldingsplichtige ziekte (groep C). Artsen en laboratoria zijn verplicht de infectieziekte binnen 1 werkdag aan de GGD te melden. De GGD meldt dit vervolgens aan het Centrum Infectieziektebestrijding voor landelijke surveillance.
tags: #bof #gevaarlijk #voor #zwangeren