Blik, dun gewalst plaatstaal, vormt de basis voor een rijke geschiedenis aan speelgoed. Afhankelijk van het beoogde gebruik wordt er een beschermlaag tegen corrosie op aangebracht. De materiaaldikte van drankblikjes is variabel. Hoewel blik in de loop der jaren voor veel toepassingen is vervangen door kunststof, kent kunststof ook een belangrijk nadeel: recycling is lastiger, en vaak is een minderwaardig product het resultaat, wat bij blik niet het geval is.
Dun plaatstaal wordt al eeuwenlang gebruikt. In vroege tijden diende het bijvoorbeeld voor lichaamsbescherming in oorlog. Deze staalplaten werden met de hand tot de gewenste dikte gehamerd; een zeer arbeidsintensieve bezigheid. Ook in de orgelbouw gebruikte men blik voor de bekers van tongpijpen. Nadat in de negentiende eeuw mechanische walsen waren uitgevonden, werd het echter een goedkoop materiaal.
De Opkomst van Blikken Speelgoedfabrikanten
Als we denken aan speelgoed van vroeger, komt blikken speelgoed waarschijnlijk als een van de eerste dingen in ons op. Blik is duurzaam, licht en eenvoudig te vormen tot allerlei figuurtjes en accessoires. Daarom was het vanaf het einde van de 19e eeuw een populair materiaal bij speelgoedfabrikanten.
Schuco: Innovatie en Technische Precisie
De firma Schuco werd in 1912 als "Schreyer & Co" in Neurenberg opgericht door Heinrich Schreyer en Heinrich Müller. De laatste werkte voordien bij de speelgoedfabriek Bing. Schreyer vertrok in 1918 uit het bedrijf. Voor hem kwam Adolf Kahn in de plaats. In 1936 produceerde het bedrijf de eerste Schuco-auto, die opviel door de grote technische precisie en de opmerkelijke vormgeving. In datzelfde jaar groeide het personeelsbestand van het bedrijf tot meer dan 100 medewerkers.
Onder invloed van Heinrich Müller werd de kwaliteit van de modelauto's steeds groter en werd de afwerking steeds beter. In 1939 vluchtte Kahn vanwege zijn Joodse afkomst naar New York, maar bleef zakelijke contacten met Schuco onderhouden. Na de dood van Heinrich Müller in 1958 werd de leiding van het bedrijf door diens zoon Werner overgenomen.
In 1951 bracht het bedrijf een set Varianto 30 op de markt, waarbij de van een opwindmotortje voorziene autootjes zowel door middel van een spiraalveer konden worden bestuurd als over een spiraaldraad konden rijden. Deze spiraaldraden konden door middel van koppelstukken in de vorm van kruisingen, wissels, garages, tolhuisjes enz. met elkaar worden verbonden. Het blikken speelgoed bestond uit vrije interpretaties van modellen.
De "Mirako"-serie bestond uit auto's die een eigen aandrijving hadden en niet van de tafel konden vallen. Dit werd gerealiseerd door een aangedreven rubber wieltje dat dwars onder de auto, haaks op de langs-as draaide, op geringe hoogte boven het tafelblad. Ondanks goede omzetten moest het bedrijf in 1976 aan het Britse DCM-concern verkocht worden. In 1979 ging de fabriek failliet. Sinds 1980 is Schuco in Fürth gevestigd. Gama-Mangold heeft de rechten overgenomen en fabriceert replica's van Schuco-modellen. In 1996 heeft Märklin de merknaam Gama gekocht (samen met de naam Trix) en is Schuco weer zelfstandig geworden.
Schuco Piccolo's: Een Succesvolle Reeks
Van 1957 tot 1969 werden Schuco Piccolo's geproduceerd. Dit waren kleine massieve modelauto's zonder doorzichtige ramen en inrichting in schaal 1:90, die als speelgoedauto's van hoge kwaliteit op de markt kwamen. Na een onderbreking van enige jaren werd in november 1994 met de uitreiking van het speciale Mercedes-Benz Zilverpijlmodel aan het Mercedes-Benz Museum weer begonnen met de productie van de "nieuwe Piccolo's".
Tussen 1969 en 1976 bracht Norev onder de naam Schuco de nu zeer gezochte 1:66 serie modelautootjes uit. Dat waren vooral zeer veel Duitse modellen. Eind jaren zeventig ging Schuco failliet en werd de boedel overgenomen door het Franse modelautobedrijf Norev. Sinds 2004 brengt het bedrijf weer auto's op de markt in deze schaal, ditmaal van de Chinese firma Highspeed. Het bedrijf maakt voorts voertuigmodellen in de schalen: 1:10, 1:18, 1:32, 1:43, 1:64 en 1:87.
Meccano: Het Brein achter Constructiespeelgoed
De uitvinder van Meccano is de Engelsman Frank Hornby (1863-1936), die ten tijde van zijn uitvinding boekhouder was. Hij kwam op het idee van het bouwsysteem nadat hij in 1899 was begonnen uit blik speelgoed voor zijn twee zoontjes te maken. Hij bouwde bruggen, vrachtwagens en kranen, maar de onderdelen ervan waren niet onderling uitwisselbaar.
Op een gegeven moment realiseerde hij zich echter, dat als hij verwisselbare onderdelen zou kunnen maken die met boutjes aan elkaar bevestigd zouden kunnen worden, hij uit dezelfde onderdelen verschillende modellen zou kunnen vervaardigen. Wanneer hij in die onderdelen bovendien rijen gaatjes zou aanbrengen, zou hij daarin niet alleen de boutjes maar ook assen kunnen vastmaken. Eind 1900 had hij op die manier een reeks onderdelen vervaardigd waarvan hij het commerciële belang inzag. Hij patenteerde zijn uitvinding in januari 1901, nadat hij vijf pond van zijn werkgever had geleend om de kosten te dekken, en noemde zijn speelgoed aanvankelijk "Mechanics Made Easy".
In 1902 werden de eerste bouwpakketten verkocht, elk bestaande uit 16 onderdelen en vergezeld van een folder waarin de bouw van 12 modellen stond beschreven. In 1903 werden er 1500 pakketten verkocht, hoewel er nog geen winst werd gemaakt. Voortdurend werden nieuwe onderdelen bedacht en in 1904 waren er zes verschillende bouwpakketten. Een jaar later kwamen er nog twee bij en in 1906 werd voor het eerst een kleine winst gemaakt. Nog een jaar later konden Hornby's leveranciers de vraag niet meer aan en hij besloot daarop zijn reguliere baan als boekhouder op te geven en een werkplaats in Liverpool te openen waar hij zijn eigen onderdelen kon gaan fabriceren. In september 1907 registreerde hij de merknaam "Meccano" - mogelijk een samentrekking van "Make and Know" - die vanaf dat moment op alle bouwpakketten prijkte.
Evolutie van Meccano Kleuren en Onderdelen
De productie in Engeland werd onderbroken door de Tweede Wereldoorlog, toen de fabriek in Liverpool werd ingezet ten behoeve van de strijdkrachten. Ook de Koreaanse Oorlog in 1950 leidde, door een tekort aan metaal, tot stilstand. De onderdelen uit de eerste bouwpakketten waren nog tamelijk primitief: de metalen strips en platen waren vertind, hadden nog geen afgeronde uiteinden en waren niet heel sterk.
Ter gelegenheid van zijn 25-jarig octrooi introduceerde Hornby in 1926 "Meccano in Colours" met de bekende rode en groene meccano-onderdelen. Aanvankelijk waren de platen lichtrood, terwijl andere onderdelen erwtachtig groen waren. Het jaar erop werden de platen echter bourgognerood en de strips donkergroen geverfd, terwijl de wielen van messing bleven. In 1934 veranderden de kleuren opnieuw: de strips werden goudkleurig en de platen blauw met aan één zijde goudkleurige zigzaglijnen erop. Dit nieuwe kleurenschema was tot het einde van de Tweede Wereldoorlog overigens alleen in Groot-Brittannië verkrijgbaar.
In 1958 werd het rood-groene kleurenschema voor de platen resp. balken en stroken enz. voor een periode van zes jaar licht gewijzigd, en de zwartgemoffelde wielen werden blauw. In deze periode werden ook 90 nieuwe onderdelen geïntroduceerd, werd de verpakking gemoderniseerd, deden de eerste plastic onderdelen hun intrede (waardoor ook voertuigruiten mogelijk werden) en maakte de explosietekening in de handleiding haar debuut.
Sommige modelbouwdozen zijn verenigbaar met Meccano. Een voorbeeld is het Zwitserse merk Stokys, dat al sinds 1941 bestaat. Andere voorbeelden zijn Exacto, Metallus en Temsi.
KOVAP Náchod: Tsjechisch Blikken Speelgoed met een Rijke Geschiedenis
KOVAP Náchod is een Tsjechische fabrikant van mechanisch blikken speelgoed. Het bedrijf is opgericht door de gebroeders Sedlák in Semily. Het bedrijf KOVAP is in 1946 ontstaan uit een gereedschapsfabriek en blikdrukkerij voor het ponsen van plaatwerk van de gebroeders Sedlàk in het Tsjecho-Slowaakse Semily. Het eerste product van de constructeur Eduard Sedlàk was een speelgoedstoomwals, waarbij de lithografie op het nog niet gevormde blik werd aangebracht.
De fabriek ontwikkelde zich tot 1950 met succes maar vanwege de politieke situatie werd besloten om het aanbod van de coöperatie SVED Liberec te accepteren en op te gaan in een socialistische bedrijfsstructuur. Van 1954-1956 ontwikkelde Sedlàk samen met Frantisek Zeman een eerste Zetor-speelgoedtractor. Dit mechanische blikken speelgoed had een origineel geconstrueerd mechanisme met drie vooruit-, één achteruitversnelling, stationairloop en handrem en werd vanaf 1956 op de markt gebracht.
Vanwege veranderingen in het gebiedsbestuur werd de stad Semily in de jaren zestig toegevoegd aan het district Oost-Bohemen. De fabriek in Semily werd daarmee onderdeel van de metaalcoöperatie Kovodružstvo Náchod dat al speelgoed produceerde. Vanaf 1960 werd ook kunststof speelgoed vervaardigd. In de jaren zeventig nam dit nog verder toe maar blikken speelgoed werd nog steeds met succes geproduceerd en verkocht en voornamelijk geëxporteerd naar West-Europa. In deze periode besloot het bedrijf voor de export voortaan onder de naam KOVAP te produceren.
Net als bij westerse bedrijven werden in de jaren zeventig en tachtig steeds meer plastic speelgoed ontworpen en geproduceerd, en daarom werden pogingen gedaan om de productie van blikken speelgoed te stoppen. De productie van de "jongen op driewieler" en de speelgoedstoomwals, de eerste producten van Eduard Sedlák, werden ook stopgezet. Vanwege het exportsucces bleven alleen de tractor met versnellingsbak en het lieveheersbeestje over.
Nadat de metaalcoöperatie aan het eind van de jaren tachtig een aanbod van de Bondsrepubliek Duitsland had ontvangen om de gereedschappen te kopen van de laatste serie blikken speelgoed van Georg Kellermann CKO uit Neurenberg, besloot men deze te kopen en produceert sindsdien enkele modellen van dit voormalige bedrijf. In de vroege jaren negentig hield de metaalcoöperatie op te bestaan en vormden de vestigingen Semily en Nový Hrádek een nieuwe coöperatie die het exportmerk KOVAP uit de jaren 1970 overnam. Het nieuw opgerichte bedrijf stopte de plasticproductie geleidelijk en begon opnieuw met de productie van blikken speelgoed. In 1998 ontstond een samenwerking met een Duitse zakenman die leidde tot de productie van gelicentieerd blikken speelgoed van bekende tractorfabrikanten. Deze zakelijke relatie werd intussen beëindigd, maar de licentieproductie is tot op de dag van vandaag behouden en wordt verder uitgebreid.
De Waarde van Blikken Speelgoed: Nostalgie en Verzamelen
Op Catawiki verkopen we prachtig blikken speelgoed. Ontdek hier de waarde van dat speelgoed en lees meteen ook hoe je zelf je blikken schatten kunt verkopen! De top 5 van blikken speelgoedschatten verkocht op Catawiki laat zien dat er veel vraag is naar deze nostalgische items.
Top 5 Blikken Speelgoedschatten op Catawiki
- 5. Op afstand bedienbare Caterpillar Bulldozer, jaren 1950, € 254: Dit grote voertuig van Caterpillar, in mooie felle kleuren en nog goed werkend, was een geweldig kavel dat op de veiling een mooie prijs opleverde.
- 4. Opwindbare, muzikale clowns, jaren 1950, € 305: Deze gekke, opwindbare muzikale clowns klinken perfect als ze samen muziek maken. Een zeer charmant en mooi kavel.
- 3. Meccanoset, jaren 1950, € 600: Deze set met delen die nooit uit de doos waren geweest, trok op de veiling veel belangstelling onder bieders (en bouwers).
- 2. Blikken ‘Pullman Sport’ met opwindmotor, jaren 1930, € 1.400: Dit prachtige exemplaar met werkende motor en in uitstekende staat trok vele bieders en werd uiteindelijk verkocht voor het mooie bedrag van € 1.400.
- 1. Opwindbare zangvogel in kooi - € 1.900: Deze kleine jongen zingt en danst als het mechanisme wordt geactiveerd. Hij is bewaard gebleven sinds het einde van de 19e eeuw en is een van de duurste blikken speelgoeditems die ooit op de veiling zijn gezien.
Bepalen van de Waarde van Blikken Speelgoed
Onze experts letten op een paar dingen bij het waarderen van blikken speelgoed. Als je een item wilt verkopen of erin wilt investeren voor de toekomst, let dan op de volgende zaken:
- Staat: Zoals met veel verzamelobjecten, geldt ook voor blikken speelgoed dat het in zo goed mogelijke staat moet zijn. Normale gebruikssporen, zoals het vervagen van de verf, worden als acceptabel gezien. Ideaal gezien heeft het speelgoed een mechanisme of motor die nog goed werkt.
- Restauratie van oud speelgoed: Veel verzamelaars van blikken speelgoed hebben gemengde gevoelens over restauratie. In het algemeen moet restauratie bestaan uit het zorgvuldig schoonmaken van het speelgoed, en waar nodig het aanbrengen van antiroestmiddel.
- Authenticiteit: Märklin, Schuco, Bing en TippCog waren allemaal grote namen binnen de wereld van het blikken speelgoed. Het komt echter voor dat speelgoedfabrikanten zeldzame of populaire items reproduceren. Op Catawiki is het de taak van de experts om alleen echte en speciale blikken items te verkopen op de veiling.
Blikken Telefoon: Een Eenvoudig Maar Effectief Communicatiemiddel
Een blikken telefoon is een apparaat/speelgoed dat bestaat uit twee conservenblikjes die met elkaar verbonden zijn door middel van een gespannen touw of draad. Met behulp van een spijker kan een gaatje worden gemaakt in de bodem van het blikje, waarna de spijker aan de binnenkant van het blikje wordt geplaatst en er een touwtje aan wordt vastgebonden. Door ook in het andere blikje een gaatje te maken met een spijker en het touwtje hieraan vast te binden, ontstaat er een verbinding tussen de twee blikjes.
Als nu twee personen elk een blikje pakken en het touw dat ertussen zit spannen, kan er met elkaar worden gecommuniceerd. Geluidsgolven die aan de ene kant van het touw een blikje ingaan, reizen als geluidstrilling via het touw naar het andere blikje waar de geluidsgolven weer gehoord kunnen worden. Op het moment dat het touw niet gespannen is, kunnen de geluidstrillingen van het ene blikje het andere blikje niet bereiken.
Blikken Speelgoed in de Context van Spelen en Ontwikkeling
We hebben allemaal levendige herinneringen aan het favoriete speelgoed uit onze jeugd. Kinderen spelen tegenwoordig met heel ander speelgoed, maar dat betekent niet dat oud speelgoed geen waarde meer heeft! Blikken speelgoed, met zijn duurzaamheid en vormbaarheid, speelde een cruciale rol in de ontwikkeling van kinderen.
Spelen is voor de meeste kinderen zo belangrijk dat zij met bijna alles wat zij in hun omgeving kunnen vinden, gaan spelen. Het oorspronkelijke doel van het voorwerp doet er niet toe; in de beleving van het kind kan ieder voorwerp in het kader van het spel iets heel anders zijn. Doorgaans zijn er geen zwaarwegende consequenties verbonden aan spel, waardoor het zeer geschikt is om te experimenteren. Kinderen die vrij kunnen spelen kunnen "hun hoofd leegmaken" en daardoor het leven van alle dag beter aan.
Behalve veel plezier, kan speelgoed ook belangrijke leermomenten opleveren. Bij een gezelschapsspel oefent men bijvoorbeeld geduld, omdat men op zijn/haar beurt moet wachten. Verder leert men op jonge leeftijd al zijn emoties kennen, door bijvoorbeeld te merken dat winnen een ander gevoel geeft dan verliezen.
De rol van spel in de ontwikkeling van kinderen
Historische Perspectieven op Speelgoed
Bij opgravingen in de oudste stedelijke nederzettingen zoals Mohen Djaro en de Tell van de koningsstad Ur zijn spelletjes en speelgoed gevonden. Zo zijn er in de oudste beschavingen voorbeelden van bronzen speelgoedmeubilair, aardewerken poppen en dieren. Bij opgravingen in Egypte zijn ook kindergraven uit de tijd van de farao's blootgelegd waarin terracotta poppen, beestjes, ballen en tollen werden aangetroffen, die als grafgiften waren meebegraven.
In het Griekenland van voor onze jaartelling speelden meisjes met (lappen)poppen. Van de Grieken en Romeinen is vrij veel speelgoed bewaard gebleven. Er zijn ook afbeeldingen op vazen en reliëfs en beschrijvingen van speelgoed in de literatuur gevonden. Het speelgoed waarmee Griekse en Romeinse kinderen speelden, bestond voor zover bekend uit lappenpoppen, jojo's en trekkarretjes. Ook hadden ze rammelaars in de vorm van een varken, waarbij de snuit het handvat was.
De kijk op het kind was in de Europese middeleeuwen anders dan nu. Het kind werd vooral als een te temmen, onrijp wezen gezien. Kinderen werden daarom aangekleed als kleine uitvoeringen van volwassenen. Uit de middeleeuwen is maar weinig speelgoed bewaard gebleven. Omdat metaal kostbaar was, werd het speelgoed waarschijnlijk vaak van been of hout gemaakt. Aan het weinige speelgoed dat wel bewaard gebleven is, zoals vliegers, ballen, speelgoedsoldaatjes, hobbelpaarden en trek- en duwdieren, is op te maken dat de voorkeuren op dit gebied eeuwenlang gelijk zijn gebleven.
Calvijn was een tegenstander van het spelen en het speelgoed. Luther, die vader was van een groot gezin, zag het nut en plezier van speelgoed wel in. Schilderijen laten ons zien dat speelgoed een steeds belangrijker plek innam in de samenleving. Op afbeeldingen van Sinterklaasavonden, gelegenheden waarop ook toen speelgoed werd geschonken, is allerlei speelgoed te zien. Soms is het niet duidelijk of alle voorwerpen die eruitzien als speelgoed ook werkelijk zo waren bedoeld. Pronkstukken zoals speelgoed van zilver en poppenhuizen werden niet zozeer voor de kinderen, maar voor volwassenen gemaakt.
Aan het einde van de achttiende eeuw kwam er, mede onder invloed van de filosoof Jean-Jacques Rousseau, aandacht voor de belevingswereld van het kind. De opkomende massaproductie zorgde voor een grote stroom van betaalbaar speelgoed. Bijzonder was dat in deze tijd ook speelgoed werd gemaakt dat specifiek voor de zondag was bedoeld. Dit speelgoed had een Bijbelse achtergrond. In de eerste jaren van de twintigste eeuw werd blikken speelgoed populair. In Nederland waren geen speelgoedfabrikanten die speelgoed van blik produceerden. Rond de jaren vijftig kwam de import veelal vanuit Engeland op gang, al waren het vooral de rijkere families, die hun kinderen verwend met deze toen nog stalen modellen. Een van de toonaangevende speelgoedfabrikanten was het Engelse merk Tri-ang.
