Bij de bevalling van een tweede of derde kind heb je naast de zorg voor de pasgeborene ook de verantwoordelijkheid voor je oudere kinderen. Het is daarom verstandig om ruim van tevoren na te denken over praktische regelingen voor je bestaande kinderen wanneer de bevalling begint. Denk na over wie er voor hen kan zorgen zodra de eerste weeën optreden en wanneer je hen wilt laten kennismaken met hun nieuwe broertje of zusje. Door dit tijdig te organiseren, voorkom je last-minute stress en kun je ontspannen de bevalling ingaan.
Kinderen voorbereiden op de komst van een broertje of zusje
Vooral jonge kinderen kunnen moeite hebben om te begrijpen wat er gaat gebeuren tijdens een bevalling. Hoewel ze de spanning in de lucht voelen, kunnen ze de oorzaak niet altijd plaatsen. Het kan helpen om op een begrijpelijke manier uit te leggen dat de baby binnenkort geboren zal worden. Vertel hen waar zij zich bevinden tijdens de bevalling en hoe de situatie daarna zal zijn. Dit helpt je kind om zich een beeld te vormen van het proces en zich beter aan te passen wanneer het daadwerkelijk begint.
Kinderen thuis tijdens de bevalling
Het is zeker mogelijk om je kinderen thuis te laten tijdens de bevalling, met name als je ervoor kiest om thuis te bevallen. Er zijn twee scenario's mogelijk:
-
Je kind slaapt door: Als de bevalling 's nachts begint en rustig verloopt, is de kans groot dat je kind er niets van merkt. Veel kinderen slapen gewoon door, zeker als de bevalling op een andere verdieping plaatsvindt. Zorg er echter wel voor dat er een volwassene aanwezig is (zoals je partner of een familielid) die op je kind kan letten zodra het wakker wordt.
-
Je kind is wakker en neemt de bevalling waar: Sommige ouders vinden het waardevol en natuurlijk als hun kind (een deel van) de bevalling meemaakt. Het is belangrijk om te overwegen of je kind oud genoeg is voor deze ervaring en of jij je daar comfortabel bij voelt. Het kan voor een kind moeilijk zijn om de moeder pijn te zien hebben, en onbewust kan dit jou ook extra druk opleggen, wat je bevalling kan belemmeren. Complicaties tijdens de bevalling kunnen voor een kind ook als zeer heftig worden ervaren. Aan de andere kant kan een kalme thuisbevalling, omringd door het gezin, ook een positieve ervaring zijn. Als je hiervoor kiest, leg dan vooraf duidelijk uit wat er gaat gebeuren. Gebruik eenvoudige bewoordingen, zoals: "Mama gaat straks de baby uit haar buik laten komen. Dat kan een beetje pijn doen, en mama zal geluiden maken. Maar dat is niet erg, want zo komt de baby eruit." Zorg er altijd voor dat er iemand beschikbaar is die je kind kan opvangen of naar een andere kamer kan brengen als de situatie te intens wordt.
Oppas regelen tijdens de bevalling
Het regelen van oppas voor je kinderen tijdens de bevalling is een veilige en rustige keuze. Maak vooraf duidelijke afspraken met degene die op je kinderen past. Wellicht kunnen ze een nachtje bij opa en oma logeren, of is er een zus, buurvrouw of vriendin die graag op je kinderen wil passen. Zorg voor een betrouwbare back-up, zodat je niet in de problemen komt als de oorspronkelijke oppas onverhoopt niet kan. Veel moeders vinden het prettig om hun oudere kinderen na de bevalling snel kennis te laten maken met de pasgeboren baby. Dit kan het gevoel voorkomen dat de baby hun plaats inneemt en creëert waardevolle gezinsmomenten.
Kinderen meenemen naar het ziekenhuis
Niet alle ziekenhuizen staan toe dat kinderen aanwezig zijn bij een bevalling. Informeer hier dus van tevoren naar. Zelfs als het wel is toegestaan, is het goed om stil te staan bij de mogelijke impact van een ziekenhuisbevalling op je kind. Het ziekenhuis is geen vertrouwde omgeving voor een kind. Er is vaak beperkt speelgoed en speelruimte, veel medische apparatuur en onbekende mensen. Dit kan overweldigend zijn. Met name bij een medische bevalling is het ziekenhuis vaak geen geschikte plek voor een kind. Op dat moment heb jij rust en zorg nodig, wat beter lukt als je kind zich op een veilige, andere locatie bevindt.
Omgaan met een onverwachte bevalling
Bevallingen laten zich niet plannen. Daarom is het verstandig om een lijst met 'stand-by' oppasopties op te stellen. Mocht je bijvoorbeeld rond week 37 onverwachts moeten bevallen en zijn opa en oma ver weg vanwege een bruiloft, dan is het handig om alternatieven te hebben. Denk hierbij aan:
- De buren waar je kind tijdelijk kan spelen totdat andere hulp arriveert.
- Een vriend of vriendin die binnen 15 minuten ter plaatse kan zijn om je kind op te halen.
- Noodopvang via een gastouder.
Bespreek deze scenario's vooraf met alle betrokkenen, zodat niemand voor verrassingen komt te staan.
De periode na de bevalling
Na de eerste kennismaking tussen oudere broers en zussen en de baby, keert het drukke gezinsleven weer terug. Een veelvoorkomende valkuil is dat moeders zo snel mogelijk weer allerlei huishoudelijke taken willen oppakken. Probeer in plaats daarvan te rusten en laat de zorg voor je andere kinderen zoveel mogelijk over aan je partner en kraamverzorgster. Betrek je oudere kinderen bij de verzorging van de baby; dit helpt iedereen wennen aan de nieuwe gezinsdynamiek. Wanneer de kraamweek voorbij is en je partner weer aan het werk is, kan het uitdagend zijn om er plotseling alleen voor te staan.
Onderzoek naar de periode tussen zwangerschappen
Canadese en Amerikaanse onderzoekers hebben het verband onderzocht tussen de duur van de periode tussen twee zwangerschappen en het optreden van zwangerschapscomplicaties. In een studie met bijna 150.000 zwangerschappen werd vastgesteld dat bij meer dan 80% van de vrouwen de leeftijd tussen 20 en 34 jaar lag, en bij 5% was de toekomstige moeder jonger dan 20 jaar. Slechts 5% van de vrouwen had minder dan 6 maanden gewacht tussen twee zwangerschappen.
Gedurende een follow-up periode van 10 jaar constateerden de onderzoekers dat een kortere periode tussen twee zwangerschappen gepaard ging met een lichte stijging van het risico op vroeggeboorte, een lager geboortegewicht en overlijden van de moeder en/of baby. Deze zwangerschapscomplicaties kwamen echter zeer zelden voor. Bij vrouwen van 35 jaar en ouder was er 0,62% kans op zwangerschapscomplicaties bij een periode van 6 maanden tussen twee zwangerschappen, tegenover 0,26% bij een periode van 18 maanden. Een dergelijk verschil in algemene complicaties werd niet waargenomen bij vrouwen tussen 20 en 34 jaar.
Bron: Schummers L, Hutcheon JA and Hernandez-Diaz S, et al. Association of Short Interpregnancy Interval with Pregnancy Outcomes According to Maternal Age. JAMA Internal Medicine. Gepubliceerd online 29 oktober 2018.
Interpretatie van de onderzoeksresultaten
Het is belangrijk om te benadrukken dat dit een observationele studie is. Dit betekent dat er verbanden kunnen worden gelegd, maar geen oorzaak-gevolgrelaties kunnen worden aangetoond. De studie bewijst dus niet dat een kortere periode tussen zwangerschappen de directe oorzaak is van de lichte stijging van zwangerschapscomplicaties. Andere factoren kunnen de resultaten mede verklaren. Zo kwam een kortere periode tussen zwangerschappen vaker voor bij vrouwen die rookten, een lager inkomen hadden en minder intensieve medische nazorg ontvingen na de zwangerschap. Hoewel de onderzoekers probeerden hiermee rekening te houden in hun statistische analyses, blijft het lastig om uit te sluiten dat deze factoren het kleine verschil mede verklaren. Het is algemeen bekend dat roken tijdens de zwangerschap zeer nadelig is voor zowel de gezondheid van de moeder als die van het kind.
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) adviseert om 18 tot 24 maanden te wachten tussen twee zwangerschappen om zeldzame complicaties zoveel mogelijk te voorkomen.
Conclusie over zwangerschapscomplicaties
Zwangerschapscomplicaties komen over het algemeen weinig voor; de overgrote meerderheid van de zwangerschappen verloopt gelukkig goed. Een korte periode tussen twee zwangerschappen zou een kleine verhoging van zwangerschapscomplicaties kunnen geven. De leeftijd van de vrouw speelt een significante rol in het verloop van de zwangerschap en de bevalling. De gemiddelde leeftijd van vrouwen die voor het eerst bevallen in Vlaanderen is momenteel 27,5 jaar. Ruim 42% van de vrouwen bevalt na hun 30e, en 11% is ouder dan 35 jaar.
Specifieke risico's bij tienerzwangerschappen en zwangerschappen op latere leeftijd
- Tienerzwangerschappen (jonger dan 20 jaar): Deze lijken geen significant risico te vormen voor foetale sterfte, maar wel voor vroeg-neonatale sterfte, waarschijnlijk als gevolg van een verhoogde kans op vroeggeboorte. Er is geen verhoogd risico op misvormingen. Meer tieners bevallen vaginaal en van een foetus in hoofdligging dan de leeftijdsgroep van 20 jaar en ouder.
- Zwangerschappen op latere leeftijd (+ 35 jaar): Bij oudere moeders is de perinatale sterfte significant hoger, evenals de kans op misvormingen en de noodzaak tot transfer naar de neonatologie. Het aantal keizersneden is ook beduidend hoger. Op latere leeftijd komt een hoofdligging minder frequent voor dan bij jongeren, terwijl stuit- en vooral dwarsligging vaker voorkomen.
Oudere leeftijd leidt vaker tot een kortere zwangerschapsduur. Dit laatste is ook frequent het geval bij tienerzwangerschappen, maar in mindere mate. Tieners brengen niet meer kinderen met een laag geboortegewicht ter wereld, terwijl oudere leeftijd een duidelijke risicofactor is voor zeer laag geboortegewicht.
Uit deze cijfers blijkt duidelijk dat zowel jongere als oudere zwangeren een verhoogde kans op complicaties hebben. Het gezegde: "Een wijze meid krijgt haar kind(eren) op tijd..." blijft van kracht, waarbij 'op tijd' verwijst naar de leeftijd tussen 20 en 35 jaar.
Advies van de WHO
De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) raadt vrouwen die ouder zijn dan 35 jaar en recent bevallen zijn, aan om minstens 1 jaar te wachten met een nieuwe zwangerschap. Vroeger werd een termijn van minstens 18 maanden aangeraden. Voor vrouwen jonger dan 35 jaar blijft het advies ongewijzigd: 18 maanden wachten.
Vrouwen worden steeds vaker op latere leeftijd voor het eerst moeder. In 1990 was de gemiddelde leeftijd voor een eerste kind 24,2 jaar. In 2014 was dit gestegen tot 26,3 jaar. Doordat vrouwen op latere leeftijd moeder worden, heeft dit gevolgen voor gezinsplanning. Vrouwen die later moeder worden en een grote kinderwens hebben, moeten hun kinderen mogelijk sneller na elkaar krijgen. Echter, een zwangerschap op latere leeftijd brengt ook medische risico's met zich mee. De WHO adviseert daarom vrouwen die ouder zijn dan 35 jaar en net bevallen zijn, om minstens een jaar te wachten met een volgende zwangerschap. "Vroeger was de termijn 18 maanden", aldus gynaecoloog Roland De Vliegher (UZ Leuven). "Maar voor vrouwen in de westerse wereld, met goede medische opvolging, kunnen we die grens verlagen naar een jaar." Voor vrouwen die jonger zijn dan 35 jaar, blijft het advies ongewijzigd: wacht minstens 18 maanden. Anders is er een verhoogd risico op vroeggeboortes en kinderen die kleiner geboren worden.
The Physiology of Childbirth; Birth Hormones and Mechanics
Een persoonlijke ervaring
Serena is een jonge moeder van twee kinderen. Haar oudste dochter is één jaar oud. Haar broertje werd een maand geleden geboren. Het verschil tussen de geboorte van beide kinderen is 13 maanden. "Veel mensen waarschuwden ons van tevoren dat het erg druk zou worden met twee jonge kinderen," vertelt Serena. "Maar tot nu toe valt het heel goed mee. Onze dochter is een rustig kind. Daarom besloten we vrij snel, vier maanden na haar geboorte, om voor een tweede te gaan. Soms zijn er wel praktische uitdagingen. De oudste kan nog niet zelfstandig lopen, wat betekent dat er twee kinderen gedragen moeten worden."