In januari 2025 publiceerde het tijdschrift La Revue Prescrire een artikel over het optreden van miskramen in het eerste zwangerschapstrimester als gevolg van geneesmiddelengebruik. Dit artikel vult die lijst aan met informatie uit eigen bronnen en geneesmiddelen die beschikbaar zijn in België.
Spontane abortus: definitie en symptomen
Een spontane abortus, of miskraam, wordt gedefinieerd als een onvrijwillig en spontaan verlies van een zwangerschap in de eerste 24 weken. De symptomen bestaan uit bloedingen, pijn in de onderbuik of de buik en het verdwijnen van symptomen van de beginnende zwangerschap. In dit artikel focussen we op miskramen in het eerste trimester.
Geneesmiddelen en risico op miskraam
Geneesmiddelen die het risico op miskraam in het eerste trimester verhogen, worden onderverdeeld in verschillende categorieën:
Antitumorale middelen
Van de meeste antitumorale middelen is bewezen of wordt vermoed dat ze een schadelijk effect hebben op het ongeboren kind (teratogene en mutagene effecten, embryotoxiciteit) of dat ze de vruchtbaarheid aantasten. Dit geldt met name voor bepaalde alkylerende middelen, antimetabolieten en anthracyclines, voor tretinoïne en voor thalidomide en zijn analogen, lenalidomide en pomalidomide.
Voor recent op de markt gekomen producten, zoals proteïnekinaseremmers en monoklonale antilichamen, is er weinig tot geen gegevens over het gebruik bij mensen. In principe zijn alle antitumorale middelen gecontra-indiceerd tijdens de zwangerschap en moet de toediening ervan zeker worden vermeden tijdens het eerste trimester.
Therapeutische abortus: de abortuspil
Indien een zwangerschap ongewenst is, biedt de abortuspil een mogelijkheid tot zwangerschapsafbreking tot 9 weken zwangerschap, gerekend vanaf de eerste dag van de laatste menstruatie. De behandeling bestaat uit twee medicijnen.
Het proces van de abortuspil
Bij een bezoek aan een abortuskliniek of huisarts vindt een gesprek plaats om de keuze te bespreken en zekerheid te verschaffen. In een abortuskliniek wordt tevens een echo gemaakt. Tijdens het gesprek worden de behandelopties, waaronder de abortuspil, toegelicht.
Bij keuze voor de abortuspil wordt eerst een tablet ingenomen die de zwangerschap stopt. Ongeveer twee dagen later worden thuis vaginaal enkele tabletten ingebracht, vergelijkbaar met een tampon. Dit tweede medicijn veroorzaakt samentrekkingen van de baarmoeder, waardoor het vruchtzakje het lichaam verlaat.
Anonieme behandeling en beschikbaarheid
Behandeling met de abortuspil kan, net als andere abortusbehandelingen, volledig anoniem plaatsvinden. De behandeling is beschikbaar in abortusklinieken en bij een deel van de huisartsen. Het is aan de huisarts zelf om te beslissen of deze de abortuspil wil voorschrijven.
Mogelijke bijwerkingen en complicaties
De behandeling met de abortuspil kan pijn en krampen veroorzaken, variërend per persoon. Het wordt geadviseerd om pijnstillers in te nemen. Het tweede deel van de abortuspil veroorzaakt bloedverlies, waarmee het vruchtzakje wordt uitgestoten. Dit bloedverlies kan vergelijkbaar zijn met een menstruatie.
De kans op complicaties bij een zwangerschapsafbreking is erg klein, ongeacht de gekozen methode. In Nederland is het verplicht om vooraf geïnformeerd te worden over mogelijke medische bijwerkingen en risico's.
Na een behandeling met de abortuspil is een nacontrole bij de huisarts of abortuskliniek altijd mogelijk, telefonisch of fysiek. Bij 1% tot 4% van de abortuspilbehandelingen is de zwangerschap niet volledig beëindigd. Het is essentieel om de instructies voor controles na de behandeling op te volgen en bij twijfel contact op te nemen.
Ervaringen met de abortuspil
Onderzoek van Fiom (2020-2022) naar ervaringen met de abortuspil in Nederland toonde aan dat ongeveer 3 op de 4 vrouwen opnieuw voor deze behandeling zou kiezen. Zij waardeerden de controle over de plaats, begeleiding en timing van de behandeling. Vrouwen die twijfelden of de behandeling niet opnieuw zouden kiezen, gaven aan dat de lichamelijke bijwerkingen zoals bloedverlies en pijn heviger waren dan verwacht.
Alternatieven voor de abortuspil
Bij een zwangerschap tot 9 weken kan naast de abortuspil ook gekozen worden voor vacuümaspiratie, ook wel zuigcurettage genoemd. Als de zwangerschap langer dan 9 weken is, is vacuümaspiratie de enige instrumentele optie.
Bij vacuümaspiratie wordt het baarmoederwandslijmvlies met het daarin genestelde vruchtzakje door een buisje weggezogen.
Voor zwangerschappen tussen de 13 en 24 weken wordt een andere instrumentele behandeling uitgevoerd.
Atosibaan: medicatie bij dreigende vroeggeboorte
Atosibaan is een geneesmiddel dat onderworpen is aan aanvullende monitoring vanwege mogelijke onverwachte bijwerkingen. Het wordt ingezet bij dreigende vroeggeboorte in geval van regelmatige baarmoedercontracties tussen 24 en 33 weken zwangerschap, met een normale hartslag van de foetus.
Toediening en dosering van Atosibaan
De behandeling met atosibaan start zo spoedig mogelijk na diagnose van premature weeën. Dit gebeurt met een i.v. bolusinjectie, gevolgd door een oplaadinfuus en een vervolginfuus gedurende maximaal 45 uur. De totale behandelduur is maximaal 48 uur.
Indien de uteruscontracties aanhouden, dient een alternatieve therapie te worden overwogen.
Bijwerkingen van Atosibaan
Zeer vaak voorkomende bijwerkingen (>10%) zijn misselijkheid. Vaak (1-10%) gemelde bijwerkingen omvatten hoofdpijn, duizeligheid, opvliegers, tachycardie, hypotensie, braken en hyperglykemie. Reacties op de injectieplaats komen ook voor.
Minder frequent (0,1-1%) zijn koorts, slapeloosheid, jeuk en huiduitslag. Zelden (0,01-0,1%) zijn allergische reacties, uteriene bloedingen en uteriene atonie gemeld. Dyspneu en pulmonaal oedeem zijn ook gemeld, met name in combinatie met andere tocolytische middelen of bij meerlingenzwangerschap.
Teratogenese en overgang in moedermelk
Schadelijke effecten door atosibaan bij een zwangerschapsduur van 24 tot 33 weken zijn niet waargenomen. Er zijn geen aanwijzingen voor langetermijneffecten bij kinderen, hoewel het onderzoek hiernaar beperkt is.
Atosibaan gaat in kleine hoeveelheden over in de moedermelk. Het advies is om borstvoeding (aan een eerder kind) tijdens de zwangerschap te staken, aangezien het vrijkomende oxytocine uteruscontracties kan verhogen en het effect van de tocolyse kan tegenwerken.
Voorzorgsmaatregelen en contra-indicaties
Atosibaan mag niet worden toegediend bij andere condities van moeder of foetus die voortzetting van de zwangerschap gevaarlijk maken. De toediening dient te gebeuren door een arts met ervaring in de behandeling van premature weeën.
Voorzichtigheid is geboden bij vroegtijdig gebroken vliezen vanwege het potentiële risico op chorioamnionitis. Ervaring bij verminderde lever- of nierfunctie ontbreekt. De ervaring is ook beperkt bij meervoudige zwangerschappen, zwangerschappen van 24-27 weken en herhalingsbehandelingen.
Bij toepassing bij een meerlingenzwangerschap en/of gelijktijdig gebruik van andere tocolytische middelen is voorzichtigheid geboden.
Tijdens de behandeling en bij voortdurende contracties wordt bewaking van de uteriene contracties en foetale hartslag overwogen.
Omdat atosibaan de uterus kan verslappen en post partum bloedverlies kan versterken, dient het bloedverlies na de bevalling te worden gecontroleerd.
Werkingsmechanisme van Atosibaan
Atosibaan is een synthetisch peptide en een competitieve antagonist voor humaan oxytocine op de receptor. Het gaat premature weeën tegen door de baarmoedercontracties te remmen en zo een rusttoestand van de baarmoeder te verkrijgen.
De werking treedt binnen 10 minuten na toediening op. Een steady-state-plasmaconcentratie wordt binnen 1 uur bereikt.
Het distributievolume is circa 0,26 l/kg. De belangrijkste metaboliet is 10 keer minder effectief dan atosibaan. Eliminatie vindt plaats via de urine, voornamelijk als de actieve metaboliet. De halfwaardetijd is circa 1,7 uur.
Bevalling animatie
tags: #atosiban #wordt #gebruikt #bij #therapeutisch #abortus