Een ingrijpende of schokkende gebeurtenis, zoals een incident met grensoverschrijdend of agressief gedrag, kan hevige emoties oproepen en het dagelijks functioneren bemoeilijken voor zowel getroffenen als getuigen. Adequate opvang en nazorg zijn cruciaal om het natuurlijke verwerkingsproces van medewerkers, cliënten of klanten te ondersteunen, gezondheidsklachten en ziekteverzuim te verminderen, en personeelsverloop tegen te gaan.
De Essentie van Opvang en Nazorg
Meestal zijn mensen goed in staat om, met enige interne ondersteuning, de schok na een incident zelf te verwerken. Het is echter essentieel om hen goed op te volgen en te zorgen dat er binnen de organisatie personen aanwezig zijn met de nodige kennis en vaardigheden op het gebied van opvang en nazorg. Een goede opvang biedt direct na een incident steun en erkenning aan getroffenen en omstaanders. Dit omvat het herstellen van de veiligheid, beschikbaarheid tonen, praktische zaken regelen en de tijd geven om bij te komen.
Praktische Hulp Direct Na een Incident (binnen 48 uur)
Deze checklist ondersteunt bij de opvang binnen 48 uur na een incident. Het is belangrijk deze niet te rigide te hanteren, aangezien de inzet van taken afhangt van de specifieke situatie. Herstel eerst de veiligheid en ga uit van de behoeften van de getroffene.
Wat te doen:
- Zorg voor comfort: Bied een drankje aan, een deken, een comfortabele plek.
- Begeleiding naar hulp: Ga met de getroffenen naar de EHBO-post, arts, spoedopname of zorgcentrum seksueel geweld.
- Registratie: Registreer het incident samen met de getroffene.
- Beslissingsruimte: Laat het slachtoffer zelf beslissen of die naar huis wil. Vraag wat nodig is als de persoon wil blijven.
- Mobiliseer netwerk: Ondersteun het sociale netwerk van de getroffene.
- Informatie verstrekken: Geef advies en informatie over:
- De toestand van andere betrokken partijen.
- Welke stappen er nog worden gezet (aangifte bij politie, verzekering).
- Wat er gebeurt met degene die het grensoverschrijdend gedrag stelde.
- Nazorggesprekken (indien de organisatie dit aanbiedt). Maak afspraken over hoe en wanneer je de getroffene contacteert voor het eerste nazorggesprek.
Belangrijk: Wees zuinig met informatie, aangezien de getroffene al veel aan het hoofd heeft en moeite kan hebben met het opnemen van grote hoeveelheden informatie.
Emotionele Ondersteuning Bieden
Naast praktische hulp is emotionele ondersteuning essentieel. Dit omvat:
- Vertrouwelijkheid: Benadruk dat het gesprek vertrouwelijk wordt behandeld.
- Steun en begrip: Bied steun, troost, begrip, rust en warmte.
- Ruimte voor verhaal: Laat de getroffene het verhaal doen, forceer niets. Praat of vraag niet te veel.
- Niet veroordelen: Zoek niet naar oorzaken, wroet niet in gevoelens. Minimaliseer, evalueer en veroordeel niet.
- Informatie over stressreacties: Geef informatie over mogelijke reacties zoals slecht slapen, herbeleving, angst, trillen, verdoving, boosheid, of een onwezenlijk gevoel.
Nazorg: De Nasleep van een Incident
De nasleep van een incident kan enkele weken duren. Systematische ondersteuning gedurende deze periode verhoogt de kans op een normale verwerking. Nazorg kan intern georganiseerd worden of, indien nodig, worden uitbesteed aan externe professionals zoals een eerstelijnspsycholoog of een therapeut gespecialiseerd in traumaverwerking.
Individuele Nazorg
Zorg ervoor dat de getroffene steun ervaart vanuit de organisatie. Start nazorg uiterlijk binnen 72 uur na het incident, eventueel gebruikmakend van het driegesprekkenmodel. De getroffene moet onvoorwaardelijke steun ervaren van de organisatie, het thuisfront en collega's, met de nadruk op 'de getroffene treft geen schuld' en 'hij/zij heeft er alles aan gedaan om het incident zo goed mogelijk af te wenden'.
Collectieve Nazorg
Een schokkend incident kan een aanzienlijke impact hebben op het hele team. Maak tijd om samen het incident te bespreken, bijvoorbeeld tijdens een operationele debriefing. Deze debriefing kan het best pas na 4 dagen plaatsvinden als het incident zeer schokkend was. De nadruk ligt op het feitelijk op een rij zetten van de gebeurtenissen en acties, hoewel er ruimte kan zijn voor emoties. Een psychologische debriefing, waarbij de nadruk ligt op het herbeleven van het incident en de bijbehorende emoties, wordt afgeraden omdat dit schadelijk kan zijn en meer klachten kan uitlokken.
Interne en Externe Nazorg
Naast de leidinggevende kunnen directe collega's, deskundige medewerkers (zoals vertrouwenspersonen) of een nazorgteam interne nazorg verlenen. Het is belangrijk dat deze personen goed zijn opgeleid en dat het nazorgproces is vastgelegd in een procedure. Organisaties met een lager risico op schokkende gebeurtenissen of met beperkte middelen kunnen kiezen voor externe nazorg via een eerstelijnspsycholoog. Externe nazorg is ook aangewezen als interne nazorg zijn grenzen bereikt, bijvoorbeeld wanneer een slachtoffer het incident ondanks systematische nazorg moeilijk achter zich kan laten. Doorverwijzing naar een externe therapeut gespecialiseerd in traumaverwerking is dan de aangewezen weg.
Trauma in de hersenen
Ondersteuning bij Agressief Gedrag van Kinderen
Agressief gedrag bij kinderen kan een complex probleem zijn dat het hele gezin kan beïnvloeden. Het is belangrijk om rustig te blijven reageren op lastig gedrag en duidelijk te communiceren welk gedrag onacceptabel is en waarom. Fysiek straffen is nooit een oplossing.
Wanneer Hulp Zoeken?
Bij zorgen over het gedrag van een kind, is het raadzaam contact op te nemen met het wijkteam, de huisarts of de jeugdgezondheidszorg. Samen kan worden geanalyseerd wat er aan de hand is, waar het gedrag vandaan komt en welke hulp het beste past. Ook op school kan men vaak ondersteuning bieden bij het zoeken naar hulp.
Zicht Krijgen op de Oorzaak
Met een hulpverlener kan worden onderzocht wat er wel en niet goed gaat in het gedrag van het kind. Hierbij wordt gekeken naar de ernst van de problemen, mogelijke onderliggende oorzaken zoals angst of somberheid, en hoe de omgeving het gedrag kan beïnvloeden. De sterke kanten en eigenschappen van het kind en de ouders worden benut om de problemen te verminderen. Soms is samenwerking met de school noodzakelijk om het kind beter te laten functioneren.
Hulp bij Gedragsproblemen
De hulp die wordt aangeboden, is afhankelijk van de leeftijd van het kind, de duur en de ernst van de gedragsproblemen.
- Opvoedingsondersteuning: Vaak wordt eerst steun geboden bij de opvoeding om escalatie van gedragsproblemen te voorkomen.
- Oudertraining (kinderen < 12 jaar): Ouders leren hoe ze positief gedrag kunnen aanmoedigen en ongewenst gedrag kunnen afremmen.
- Cognitieve gedragstherapie (kinderen 8-12 jaar): Het kind leert anders naar situaties te kijken en problemen op een constructieve manier op te lossen.
- Gezinsbehandeling (kinderen ≥ 12 jaar): Naast individuele therapie voor het kind, worden ouders bijgeschoold in opvoedingsvaardigheden en leert het gezin beter communiceren.
De betrokkenheid van de ouder bij de behandeling en de feedback over het verloop zijn cruciaal voor het succes. Het is belangrijk om open te communiceren met de hulpverlener over wat wel en niet past.
ICOBA: Kennis en Expertise rond Agressie
ICOBA (Iedereen Competent in het Beheersen van Agressie) is een kennis- en expertisecentrum dat zich richt op grensoverschrijdend en agressief gedrag binnen de Vlaamse social profitsector. ICOBA biedt informatie, tools en vorming rond agressie en kan organisaties ondersteunen bij het omgaan met agressief gedrag.
Het Crisisontwikkelingsmodel
Het crisisontwikkelingsmodel beschrijft de vijf fasen van een agressie-incident, met specifieke signalen en gedragingen per fase. Dit model biedt handvatten om incidenten te de-escaleren of te stoppen.
Adequaat Reageren op Agressie
Om veiligheid te waarborgen tijdens een agressie-incident, zijn de volgende principes belangrijk:
Veiligheidshouding:
- Afstand houden: Minimaal de lichaamslengte van de agressor, om buiten bereik te blijven.
- Positionering: Schuin of naast de agressor staan om confrontatie te vermijden en minder kwetsbaar te zijn.
- Stabiele houding: Voeten op schouderbreedte, knieën licht gebogen, handen ontspannen.
- Afscherming: Gebruik waar mogelijk een barricade zoals een tafel of stoel.
- Uitweg voorzien: Zorg voor een eigen uitweg en, indien mogelijk, een uitweg voor de agressor.
Omgaan met Frustratieagressie:
Frustratieagressie ontstaat vaak door regels, afspraken, begrenzing of gedragscorrectie. De agressie kan gericht zijn tegen de persoon die het systeem vertegenwoordigt. Het is belangrijk de druk van de ketel te halen door de aandacht af te leiden, omstanders weg te halen of even terug te trekken.
Herkenning van Waarschuwingssignalen:
Signalen van opkomende agressie kunnen variëren van passief verzet en humeurigheid tot fysieke tekenen zoals vuisten ballen, een strakke blik, snelle ademhaling of verkleuring van het gezicht. Het tijdig herkennen van deze signalen is cruciaal om de emoties en het gedrag te kanaliseren.
Instrumentele Agressie:
Bij instrumentele agressie probeert de persoon controle te krijgen, zijn zin te krijgen of zijn mening op te leggen. Het is belangrijk om rustig, kordaat en zonder emoties te begrenzen. Benoem feitelijk wat er gebeurt en welk gedrag stoort, gebruikmakend van 'ik'-boodschappen. Maak duidelijk welk gedrag verwacht wordt en geef de consequentie aan bij het negeren van verzoeken.
Wanneer Tips Geen Effect Hebben:
Indien de bovenstaande tips geen effect hebben, kan de situatie escaleren. In dergelijke gevallen is het van het grootste belang om de eigen veiligheid en die van omstaanders te waarborgen. Schakel hulp in van collega's, politie en/of arts en houd afstand. Blijf rustig, neutraal en respectvol, en ga niet in op de inhoud van de agressie.
Agressie als Schreeuw om Hulp
Agressie bij kinderen kan voortkomen uit trauma's, verwaarlozing of een instabiele thuiscontext. Het is essentieel om deze kinderen een veilige omgeving te bieden waar ze aan hun problemen kunnen werken. Gespecialiseerde, besloten opvang kan een tijdelijke, noodzakelijke stap zijn om zowel kinderen als hulpverleners te beschermen, mits dit gecombineerd wordt met intensieve begeleiding, therapie en re-integratieplannen.
Investeren in een sterke zorgketen met voldoende gespecialiseerde zorgtrajecten is cruciaal om kinderen met zware agressieproblemen adequaat te ondersteunen.
De Kade: Expertise in Gedrags- en Emotionele Problemen
De Kade biedt gespecialiseerde ondersteuning aan kinderen en jongeren met gedrags- en emotionele problemen. Door middel van multidisciplinair onderzoek en (ambulante) therapie wordt gewerkt aan diagnoses, inzichten en behandelplannen op maat.
Onderwijs en Zorg
De Kade beschikt over buitengewoon onderwijs (type 3) en biedt diverse zorgvormen, waaronder individuele begeleiding, dagopvang, schoolvervangende dagopvang en verblijf. Samenwerking met reguliere scholen en ondersteuningsnetwerken is eveneens een belangrijk onderdeel van de aanpak.
Multidisciplinair Onderzoek en Therapie
- Centrum voor Ambulante Revalidatie (CAR): Biedt therapie op maat voor kinderen en jongeren met ernstige gedrags- en emotionele problemen, inclusief psychotherapie, gezinstherapie en ouderbegeleiding.
- Observatie- en Behandelingscentrum (OBC) De Berkjes: Biedt diagnostiek en intensieve behandelingstrajecten aan kinderen en jongeren met complexere vragen, in samenwerking met een multidisciplinair team.
Ondersteuning in de Omgeving
De thuisbegeleidingsdienst BAS biedt ondersteuning in de thuissituatie en de directe omgeving van het kind, zoals school of vrijetijdsclubs. Mobiele begeleiding wordt afgestemd op de vraag en de nood van het gezin.
tags: #agressief #kind #op #kinderdagverblijf